Eskiden merak duygusu tesadüfen görmek ya da konu komşudan duymakla sınırlıyken bugün sosyal medya ile birlikte boyut değiştirdi. Şimdi neredeyse tek bir parmak hareketiyle insanların nerede, kimlerle görüşüp ne yaptığını anlık olarak izleyebiliyoruz. Sahte hesaplarla yapılan “stalk” yani gizli takip günümüzde ihtiyaca dönüşmüş durumda.
Stalk Sadece Takip Amaçlı Değil
Stalk'u sadece takip etme amaçlı da kullanmıyoruz. Yeni tanıştığımız kişilerin sosyal medya hesaplarının analizini yapıyor, yaşam tarzlarını da öğreniyoruz. Bir nevi kartvizit olarak kullanıyoruz. Biz de bu hafta merakın gözetleme kültürüne geçişini ele aldık.
Merakın Evrimi: Mahalleden Dijitale
Hangi çağda olursak olalım insanlığın değişmeyen bir özelliği var: Merak! İnternetten önce mahallede olup bitenler pencerelerden gözetlenerek, kulaktan kulağa yayılarak ya da mahallenin Meraklı Melahat teyzesinden öğrenilirdi. İş dünyasında kartvizitler dağıtılıp networklar oluşturulurdu. Şimdilerde bunların yerini stalk aldı. Yani, kendini belli etmeden kişinin profilinde gezinmek... Kimmiş, nerede çalışıyormuş, evli mi bekar mı, nerelerde geziyor, neler yiyor, nasıl bir evi var? Hepsini öğrenmek tek bir profil gezintisine bakıyor. Birini uzaktan görüp hakkında sonsuz bilgi sahibi olmanız sadece bir dakika sürüyor. Tabii, edindiğiniz bilgilerin hakikat olup olmadığı ise hep bir muamma! Çünkü kişi nasıl görünmek istiyorsa öyle bir profil oluşturuyor kendine... Yani kimse göründüğü gibi değil artık, bu yüzden sosyal medyada gezinirken uyanık olup her şeye inanmamanız gerekiyor.
Stalk Bağımlılığı Artıyor
Aşırı merak nasıl psikolojide bir hastalık olarak görülüyorsa, stalk yaparken saatlerini harcamak da artık bir hastalık belirtisi... Günümüzde stalk bağımlısı kişilerin sayısı hiç de az değil. Öyle ki, fake hesap yani gerçek kimliği dışında bir kullanıcı adıyla hesap açıp insanları gözetleyen çok kişi var. Bu, başkalarının mahremini gizlice izlemek gibi artık suç sayılacak...
Uzman Görüşleri
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Dijital Dünyada İzsiz Hareket Mümkün Değil
Dijital dünyada tamamen izsiz gezmediğimize dikkat çeken Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, stalk yaparken algoritmaların da etkilendiğini vurgulayarak "Sürekli aynı kişiyi aratıyorsanız, o hesabı önerilen kişiler listesinde daha sık görebilirsiniz" dedi. Ayrıca sahte hesaplarla yapılan takibin tamamen izsiz olmadığını, platformların IP kayıtları, çerezler ve oturum bilgileri gibi teknik verileri tuttuğunu belirtti. "Profiline kim baktı" uygulamalarına karşı da uyararak, bu uygulamaların çoğunun güvenlik riski oluşturduğunu ifade etti.
Psikolog Tuğçe Şenel: Sosyal Medya Vitrin Gibi Kullanılıyor
Psikolog Tuğçe Şenel ise bu davranışın sosyal bilgiye hızlı erişim ihtiyacının sonucu olduğunu ve zamanla duygusal bağımlılık yarattığını belirtiyor. Stalk davranışının merak sınırlarını aşıp kontrol ve takıntıya dönüştüğünde ciddi psikolojik riskler oluşturduğunu vurgulayan Şenel, "Kontrol etmeye çalıştıkça daha bağımlı hale gelinir" dedi. Sağlıklı kullanım için sosyal medyanın tek veri kaynağı olarak görülmemesi, yüz yüze iletişime zaman ayrılması ve amaç odaklı kullanım önerdi.
Hukuki Düzenleme Yolda
Aynı zamanda sahte hesapların önüne geçmek için hukuki düzenleme dönemini başlatan Adalet Bakanı Akın Gürlek, "Sosyal medya platformlarına girişte e-Devlet üzerinden kimlik doğrulaması seçeneği gelecek" ifadelerini kullandı. Dijital çağın büyüyen alışkanlıklarından biri haline gelen bu "sessiz takip kültürü", psikolojik, teknolojik ve hukuksal yönleriyle yeni dönemin en dikkat çekici davranış biçimlerinden biri. Biz de bu hafta dijital çağın sessiz ama tehlikeli takip kültürünü mercek altına aldık.
