Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland'a yönelik ısrarlı ilgisi, diplomatik sınırları aşarak transatlantik ilişkilerde tarihi bir güven krizine dönüştü. Zaman içinde 'satın alma' fikrinden 'kontrol altına alma' imasına evrilen bu söylem, özellikle 2026 başında zorlayıcı yöntemlerin ima edildiği bir çerçeveye taşınınca, Avrupa başkentlerinde derin bir endişe ve kırılma yarattı.
Grönland'ın Statüsü ve Halkın İradesi
Hukuken Danimarka Krallığı'na bağlı olan Grönland, geniş özerklik yetkileri, kendi parlamentosu ve hükümetiyle özgün bir statüye sahip. İki yüzyılı aşkın süredir Danimarka'nın parçası olan ada, ayrılma hakkını da içeren bir özerklik çerçevesinde yönetiliyor. Anketler, bağımsızlık fikrine toplumsal destek olduğunu, ancak ekonomik bağımlılığın bu süreci yavaşlattığını gösteriyor. Grönland halkının büyük çoğunluğu ise ABD tarafından ilhak edilme fikrini kesinlikle reddediyor.
Soğuk Savaş'tan beri ABD'nin askeri altyapısına ev sahipliği yapan ada, NATO savunma mimarisinde kritik bir rol oynasa da, Trump'ın Rusya ve Çin tehdidine dayalı argümanları Avrupa ve İskandinav ülkeleri tarafından abartılı bulunuyor. İstihbarat verileri bu iddiaları doğrulamıyor. Washington'ın yürüttüğü etki girişimleri ve temaslar da kamuoyunun temel tutumunu değiştirmedi. Grönland'ın 'satılık olmadığı' yönündeki net Danimarka ve Grönland duruşu korunuyor.
"Satılık Değiliz": Danimarka ve Avrupa'dan Net Duruş
Trump'ın Grönland ilgisi, ekonomik çıkarlar, jeopolitik sembolizm ve güç siyasetinin bulanık bir kesişiminden besleniyor. Adadaki geniş mineral rezervleri ve maden potansiyeli, Trump'ın dış politikayı Amerikan şirketleri için ekonomik kaldıraç olarak kullanma alışkanlığıyla örtüşüyor. Ancak bu hedeflere ulaşmak için egemenlik devri gerekmediği de açık.
Bu gerilimde Danimarka ve Grönland, söylem düzeyinde tavizsiz bir duruş sergiliyor: Grönland satılık değildir ve geleceğine yalnızca Grönland halkı karar verebilir. Avrupa, Grönland'dan vazgeçilmesinin tehlikeli bir emsal yaratacağı düşüncesiyle Danimarka'nın arkasında duruyor. ABD'nin Ukrayna dosyasını bir pazarlık unsuru olarak kullanma ihtimali ise tabloyu daha da karmaşıklaştırıyor.
Venezuela Tipi Senaryo ve NATO'nun Geleceği
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Trump'ın söylemlerini basit bir diplomatik sürtüşme değil, NATO'nun varlığını ve transatlantik düzenin temelini tehdit eden tarihsel bir kırılma olarak tanımlıyor. Frederiksen, ABD'nin bir NATO müttefikine karşı güç kullanmasının ittifakı fiilen sona erdireceğini açıkça ifade etti.
Doğrudan bir Amerikan askeri müdahalesi düşük olasılık olarak görülse de, Trump yönetiminin Venezuela örneğinde sergilediği pratik bu ihtimalin tamamen göz ardı edilemeyeceğini gösterdi. Bu durum Danimarka'da derin bir güven krizine yol açtı. Bu aşamada Washington'un en güçlü aracı, askeri işgalden ziyade, artan askeri faaliyetler, siyasi baskı ve tehditkâr söylemler yoluyla bir tür 'anlaşmaya' zorlamak olarak görülüyor.
Böyle bir senaryonun maliyeti son derece ağır olurdu: Grönland'da sembolik bir güç kullanımı dahi NATO'nun sonu, Avrupa için İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en büyük güvenlik krizi ve ABD'nin küresel meşruiyetinin ciddi şekilde aşınması anlamına gelir. Bu nedenle askeri işgalden çok, ABD'nin Grönland üzerindeki nüfuzunu ikili anlaşmalarla kurumsallaştırma çabaları daha olası görünüyor.
Belirsizlik Çağında Simgesel Bir Kırılma
Sonuç olarak, Trump'ın Grönland ısrarını tek bir rasyonel nedene bağlamak mümkün değil. Ekonomik çıkar hesapları, ikna edici olmayan güvenlik söylemleri ve yayılmacı bir jeopolitik tahayyül birbirine karışarak tutarlı bir stratejiden çok belirsizlik yaratıyor. Bu durum Danimarka'yı sert bir ikilemle karşı karşıya bırakıyor.
Grönland meselesi, artık basit bir diplomatik gerilim değil, Avrupa-ABD ilişkilerindeki derin ve yapısal bir güven krizinin açık göstergesi haline geldi. Avrupa genelinde hissedilen huzursuzluk, kıtanın doğuda Rusya, batıda ise hem müttefik hem de öngörülemez bir aktöre dönüşen ABD arasında sıkıştığını ortaya koyuyor. Grönland krizi, 21. yüzyılda güç, egemenlik ve ittifak kavramlarının yeniden tanımlandığı belirsiz dönemin simgesel bir kırılma noktası olarak tarihe geçiyor.
