Tek Kullanımlık Plastik Ürünlere Yönelik Kapsamlı Yönetmelik Yolda
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda önemli bir adım atıyor. Plastik kirliliğini azaltmak ve Avrupa Birliği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi'ne uyum sağlamak amacıyla hazırlanan yönetmelik çalışmaları tamamlanma aşamasına geldi.
Yasaklanacak Ürünler ve Hedeflenen Faydalar
Yeni düzenleme ile plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımı sona erecek. Bu ürünlerin piyasaya arzının durdurulmasıyla yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek.
Yasaklanan ürünlerin yerine doğa dostu alternatifler sunulacak. Cam, porselen, ahşap ve karton gibi malzemelerden üretilen ürünler teşvik edilecek. İlerleyen süreçte ise kısmen plastik içeren içecek bardakları, gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve temizleme havlularının tüketimini azaltmak için kısıtlama ve işaretleme tedbirleri hayata geçirilecek.
TÜİK Araştırması: Vatandaşların Plastik Tutumu
Bakanlık, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yaptığı araştırmada vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik tutumlarını inceledi. Araştırma sonuçları oldukça çarpıcı:
- Bireylerin %77,65'i günlük yaşamda tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekliyor.
- %72,52'si bu ürünleri daha az satın almayı onaylıyor.
- %76,40'ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak gibi ürünlerin kısıtlanmasını faydalı buluyor.
- %60,02'si ise bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını destekliyor.
Katılımcıların %78,71'i kağıt, karton ve ahşap gibi alternatif ürünleri, %80,12'si ise metal, porselen ve seramik gibi çok kez kullanılabilen ürünleri tercih edeceğini belirtiyor.
Türkiye'de Plastik Tüketim Rakamları
2022 yılı verilerine göre Türkiye'de 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bu miktarın içinde:
- 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi
- 120 bin ton plastik bardak
- 63 bin ton gıda kabı
- 32 bin 406 ton çatal kaşık
- 25 bin 584 ton tabak
- 10 bin 234 ton pipet
- 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı
- 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu bulunuyor.
Bu tüketim ilerleyen yıllarda daha da artış gösterdi.
Avrupa Ülkelerindeki Uygulamalar
Avrupa Birliği'nin 2019'da kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında birçok ülke önemli adımlar attı:
- Fransa: AB direktifinin ötesine geçen kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uyguluyor.
- Almanya: Üreticilerden raporlama talep eden ve Tek Kullanımlık Plastikler Fonu ile çevresel projeleri destekleyen uygulamalar hayata geçirdi.
- İspanya: Plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygulayarak sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik ediyor.
- Hollanda: 2023'ten itibaren belirli ürünlerde ücretlendirme başlattı, 2024'ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırıyor.
- İrlanda: Islak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama planları yapıyor.
- İtalya: Kompostlanabilir plastiklere istisna tanıyarak alternatif çözümler üretmeye çalışıyor.
- Yunanistan: Kamuda tek kullanımlık ürünleri yasakladı.
Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya gibi ülkeler ise direktifi ulusal yasalara aktarma süreçlerini tamamlamaya çalışıyor.
Yönetmelik Süreci ve Beklentiler
Hazırlanan yönetmelik taslağının önümüzdeki günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor. Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından son şekli verilecek düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Bu adımla Türkiye, hem çevre koruma hem de AB uyum sürecinde önemli bir mesafe kat etmiş olacak.
