Atatürk'ün Komuta Ettiği 19'uncu Tümen'in Kuruluş Bilgileri Yanlış Çıktı
Çanakkale Muharebeleri'nin en önemli birliklerinden biri olan ve Kurmay Yarbay Mustafa Kemal Bey'in (Atatürk) komutanlığını yaptığı 19'uncu Tümen'in kuruluş tarihi ve yeriyle ilgili literatürde yer alan bilgilerin hatalı olduğu belirlendi. Yapılan yeni bir akademik çalışma, tümenin bugüne kadar kabul edilenden farklı bir tarihte ve mekanda teşkil edildiğini ortaya koydu.
Yanlış Bilgi Düzeltildi: Gelibolu ve 21 Ocak 1915
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) öğretim üyesi Dr. İsmail Sabah tarafından gerçekleştirilen araştırma, 19'uncu Tümen'in 1 Şubat 1915'te Tekirdağ'da değil, 21 Ocak 1915 tarihinde Gelibolu'da kurulduğunu belgeledi. Dr. Sabah, bu bulgunun kendisi ve ekibi tarafından ilk kez gün yüzüne çıkarıldığını ifade etti.
Dr. İsmail Sabah konuyla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi: "Çanakkale Muharebelerinde Atatürk ile özdeşleşen ve en çok ön plana çıkan birliklerinden biri olan 19'uncu Tümen'in kuruluş yerinin ve tarihinin literatürden farklı olarak 21 Ocak 1915 tarihinde, yani 111 yıl önce bugün Gelibolu olduğunu yaptığımız çalışmayla ilk defa ortaya çıkarmış olduk."
Harp Cerideleri Gerçeği Gösterdi
Araştırmada, 19'uncu Tümen'in kuruluş hikayesinin anlaşılmasında 3'üncü Kolordu ve 1'inci Ordu'ya ait harp ceridelerinin büyük önem taşıdığı vurgulandı. Dr. Sabah, bu belgelerin incelenmesi sonucunda kuruluşun bilinenden çok farklı şekilde gerçekleştiğinin tespit edildiğini kaydetti.
Çalışmaya göre, 3'üncü Kolordu Kasım 1914'te Çanakkale Boğazı'na yönelik artan tehdit nedeniyle Tekirdağ'dan Gelibolu'ya kaydırıldı. 8'inci Tümen'in Kanal Harekatı için cepheye gönderilmesiyle birlikte, kolordu bünyesinde yeni bir tümenin teşkili gündeme geldi. 31 Aralık 1914'te gizli bir yazışmayla başlayan süreç, 19'uncu Tümen'in fikri temellerinin atılmasını sağladı.
Mustafa Kemal Bey'in Atanma Süreci ve Tümenin Teşkili
Dr. Sabah, Sofya'da askeri ateşe olarak görev yapan Mustafa Kemal Bey'in faal bir görev isteği üzerine bu yeni tümenin komutanlığına atandığını belirtti. Atanma yazısında tümen numarasının geçmediğini, sadece "yeniden teşkili düşünülen tümen komutanlığına atandığı" ibaresinin yer aldığını ifade etti.
"20 Ocak 1915 tarihinde Mustafa Kemal Bey, tümen komutanlığına atandığında tümenin numarası da aynı gün veriliyor. Bunun üzerine 1’inci Ordu Komutanı Mareşal Liman Von Sanders ertesi gün 3'üncü Kolordu'ya emir veriyor. 21 Ocak 1915 tarihinde 3'üncü Kolordu ceridelerine baktığımızda Liman Paşa'dan gelen bu emrin 'kesin' bir emir kabul edildiğini ve tümenin teşkilat çalışmalarına başlandığını, yani resmen kurulmuş olduğunu görmekteyiz."
Kuruluş Yeri Tartışması ve Sonuç
Dr. Sabah, 19'uncu Tümen'in alaylarından biri olan 57'nci Alay 1’inci Tabur'unun da Gelibolu'da kurulduğuna dikkat çekti. Tümenin resmi kuruluş emrinin verilmesinin, hemen tam teşekküllü hale geldiği anlamına gelmediğini, teşkilatlanma çalışmalarının peyderpey ilerlediğini vurguladı.
Mustafa Kemal Bey'in 31 Ocak 1915'te Gelibolu'ya gelerek tümeni ilk kez gördüğünü, ancak aynı gün akşam hareket ederek 1 Şubat 1915'te Tekirdağ'a vardığını anlatan Dr. Sabah, teşkilatlanma çalışmalarının burada da sürdürüldüğünü kaydetti. Ancak tümenin son şeklini Eceabat'ta 72 ve 77'nci alayların katılımıyla aldığını belirtti.
Dr. İsmail Sabah sözlerini şöyle tamamladı: "Özetle, 19’uncu Tümen'in kuruluş tarihi ne 1 Şubat ne de Tekirdağ. 21 Ocak 1915 tarihinde resmi olarak Gelibolu'da kurulduğunu görüyoruz. Bu çalışmayla tarihi bir gerçeği ilk kez ortaya çıkarmış olduk."
