Kütahya'nın Parmakören Mahallesi'ndeki bir camide 2,5 yıl önce yapılan restorasyon çalışmaları sırasında ortaya çıkarılan ve yaklaşık 300 parçaya ayrılmış kağıt eserin sırrı çözüldü. Ankara'daki uzman konservasyon ekiplerince titizlikle birleştirilen eserin, Osmanlı minyatür sanatı tekniğiyle hazırlanmış, 18. ya da 19. yüzyıla ait bir Mekke şehir planı olduğu değerlendiriliyor.
Taşın kaldırılmasıyla oluşan boşluktan çıktı
Restorasyon sırasında cami duvarı içinde yapıya ait olmadığı belirlenen bir taşın kaldırılmasıyla boşluk oluştu. Bu boşluktan çıkan çok sayıdaki kağıt parçası, uzman ekipler tarafından dikkatle toplanarak Ankara'ya gönderildi. Parçaların oldukça kırılgan, dağılmış ve ciddi şekilde deformasyona uğramış olduğu belirlenirken, zarar görmemeleri için özel konservasyon sürecine alındığı bildirildi.
Muhtar Dinler: Parçaları dikkatlice topladık
Parmakören Mahallesi Muhtarı Mehmet Dinler, restorasyon çalışmalarının 2024 yılında başladığını belirterek, Vakıflar Bölge Müdürlüğü ekiplerinin incelemelerinde duvar içindeki taşın yapıya ait olmadığının tespit edildiğini söyledi. Taşın çıkarılmasıyla duvar içinde bir oyuk oluştuğunu aktaran Dinler, “Ustalar boşluğu açınca içinden çok sayıda kağıt parçası çıktı. Uzman hocalarla birlikte parçaları dikkatlice sehpaların üzerine yaydık. Çok hassas oldukları için zarar görmemesi adına Ankara'ya gönderilmesine karar verildi.” ifadelerini kullandı. Parçalar arasında nehir benzeri çizimler, bitki motifleri ve farklı figürlerin bulunduğunu dile getiren Dinler, ilk etapta eserin ne olduğunun anlaşılamadığını kaydetti.
İleri derecede yıpranmış ve parçalanmış
Ankara'daki Kağıt Konservasyon Laboratuvarı'nda yürütülen çalışmalarda, eserlerin ileri derecede yıpranmış ve parçalanmış olduğu tespit edildi. Uzmanlar, kimyasal ve fiziksel stabilizasyonun ardından parçaları tek tek birleştirme aşamasına geçti. Sürecin uzun ve hassas olduğu, her bir parçanın konumunun mikroskobik incelemeler ve dijital eşleştirme yöntemleriyle belirlendiği bildirildi.
Mekke şehir planı ihtimali üzerinde duruluyor
İlk değerlendirmelere göre, parçaların bir araya getirildiğinde Mekke'nin yerleşim planını gösteren bir çalışma oluşturduğu ihtimali öne çıkıyor. Eserin, Osmanlı döneminde kutsal topraklara yönelik hazırlanmış bir minyatür şehir planı olabileceği değerlendiriliyor. Uzmanlar, çalışmalar tamamlandığında eserin sanat tarihi ile İslam coğrafyası ve şehir planlama tarihi açısından önemli veriler sunabileceğini belirtiyor. Parçaların birleştirilmesinin ardından eserin pano haline getirilerek Kütahya Müze Müdürlüğü'nde sergilenmesi planlanıyor.
Caminin tarihi henüz net değil
Parmakören Mahallesi Camisi'nin kesin yapım tarihi ise henüz belirlenemedi. Bölge kayıtlarında yapının 1840'lı yıllarda onarım gördüğü bilgisine ulaşıldığı, ancak ilk inşa tarihinin bilinmediği ifade ediliyor. Bazı araştırmalarda caminin Selçuklu dönemine uzanabileceği ihtimali üzerinde durulsa da, bu konuda kesin bir akademik bulgu bulunmuyor. Uzmanlar, hem mimari incelemelerin hem de bulunan eserin caminin tarihine ışık tutabileceğini belirtiyor. Ankara'da devam eden konservasyon ve birleştirme çalışmalarının tamamlanmasının ardından, eserin içeriği ve tarihi kimliğine ilişkin daha net bilgilere ulaşılması bekleniyor. Uzmanlar, keşfin Anadolu'daki dini mimari açısından nadir rastlanan önemli bir bulgu olabileceğine dikkati çekiyor.
