İlber Ortaylı'nın Topkapı Sarayı'ndaki Gizli Hayır İşleri: Ağalar ve Cariyeler İçin Hatim
Prof. Dr. İlber Ortaylı'nın Müslümanlığına dair yazmak ayıp ve yersiz addedilse de, hakkında yanlış zan sahibi olabilecekleri aydınlatmak ve tarihe not düşmek için bu yazı kaleme alınmıştır. Merhum Ortaylı Hoca, samimi bir Müslüman'dı, ancak bunu göstermekten özenle sakınırdı. Allah ile kul arasında olan ve başkalarının haberdar olması gerekmeyen güzel hasletlere sahipti.
Ankara'daki Bir Anı: Camiye Yürüyerek Gitmek
Ankara'da Türkiye Günlüğü'nde, rahmetli Mustafa Çalık'ın da bulunduğu bir ortamda, camiye arabayla gidenleri eleştirip, "Camiye yürüyerek gidilir" dediğini bizzat duymuştum. Bu, onun hassasiyetini gösteren küçük bir örnektir.
Topkapı Sarayı'nda Başlayan Bir Âdet
İlber Hoca, 2005 yılında Topkapı Sarayı Müzesi Müdürü olarak atandı ve bu görevi 2012 yılına kadar sürdürdü. Göreve geldiğinde, ilginç bir âdet başlattı. Müdür olduğu ilk ramazan ayında, Topkapı Sarayı'nda görev yapmış ağalar, cariyeler ve diğer hizmetliler için hatim okuttu. Hatim bittiğinde, küçük bir katılımcı grubuyla duasını ettirdi.
Murat Kargılı'nın Anlattıkları
Kasım 2005'teki hatim duasına davet edilenlerden biri olan değerli dostum Murat Kargılı, o gün yaşananları şöyle anlattı: "2005 Ramazan ayında İlber Hoca beni arayıp 'Yarın Hırka-i Saadet'i açacağız ve siz de gelir misiniz?' dedi. Salavatlar eşliğinde Hırka-i Saadet açıldı. İlber Hoca daha önceden 'destmâller' hazırlatmıştı. İftardan sonra Fatih Çollak Hoca bir aşir okudu. İlber Hoca, elime bir belge verdi ve Fatih Hoca, listesini hazırladığı ağaların duasını yaptı."
Kargılı, duadan sonra listeyi alıp hocaya imzalattırdığını ve tarih attırdığını belirtti. İlber Hoca o sırada, "Bu sarayın sahipleri sultanlar değildir, asıl sahipleri bunlardır, bunların adı sanı unutulmuştur ve bazılarının nesepleri kesilmiştir, kimseleri de yoktur" dedi. Listedeki imzada 'Murat'ya' yazmasının sebebi, isminin Fransızca telaffuzunun 'Müra' olması ve Kargılı'nın Fransız okulundan mezun olmasıydı.
Yıllarca Süren Bir Gelenek
İlber Ortaylı Hoca, bu âdeti sonraki yıllarda da devam ettirdi. Her cuma muhakkak ağalar ve cariyeler için hayır yapar, Kuran okur ve okuturdu. 2005-2012 yılları arasında hiç ara vermeden, ramazan aylarında Topkapı Sarayı'nda ağalar, cariyeler, Enderun hizmetlileri ve diğer hizmetlilerin ruhu için hatim duası okuttu. Bunu, özellikle Osmanlı teşrifatına uygun bir şekilde Hırka-i Saadet ziyaretlerinden sonra yaptırırdı.
Prof. Dr. Mehmet İpşirli'nin Şahitliği
Bu hadiseye şahit olanlardan biri de Prof. Dr. Mehmet İpşirli'dir. İpşirli Hoca, şahit olduğu töreni şöyle anlattı: "İlber, Saray'a müdür tayin edildiğinde ramazan ayında bir gün beni aradı. Akşam hatim duası yaptıracağını ve duayı da benim yapıp yapamayacağımı sordu. Ben de kabul ettim. Akşam iftardan sonra bizzat İlber'in okutturduğu hatimin duasını okudum. Katılımcılar farklı meslek gruplarından idi."
İlber Hoca, hatimi Saray'da hizmet etmiş ağalar, cariyeler ve diğer hizmetliler için yaptırdığını, çünkü bunların arkalarında kendilerine dua edecek ve Kuran okuyacak kimselerin bulunmadığını söyledi.
Belge ve Yasin-i Şerif Adağı
Sayfada, değerli dostum Murat Kargılı'nın gönderdiği belge yayınlanmaktadır. Merhum Hocamız, Topkapı Sarayı Müzesi Müdürü olduğu 2005 yılı Ramazan'ında ağalar ve cariyeler için hatim indirttiği gibi, kendisi de 50 Yasin-i Şerif adamıştır. Fotoğraftaki listeyi bizzat İlber Hoca, Murat Bey'e bir hatıra olarak vermiştir. Listede kimler için dua edildiği yazıyor ve İlber Hoca bizzat "50 Yasin-i Şerif adadım" yazmıştır.
Bu olay, İlber Ortaylı'nın derin insani ve dini hassasiyetlerini gösteren önemli bir örnektir. Unutulan ve kimsesi olmayan bu tarihi şahsiyetler için yaptığı bu hayır işleri, onun karakterinin bir yansımasıdır.
