Petrol Krizi Küresel Ekonomiyi Tehdit Ediyor: Fitch'ten 500 Milyar Dolarlık Uyarı
Orta Doğu'daki gerilimin tırmanması ve Hürmüz Boğazı'ndaki trafiğin fiilen durma noktasına gelmesi, petrol piyasalarında derin bir krize yol açtı. Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, petrol fiyatlarının bir yıl boyunca varil başına 100 dolar seviyesinde kalması halinde küresel ekonomiye 500 milyar dolarlık bir şok yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Hürmüz Boğazı'ndaki Tıkanıklık ve Petrol Fiyatlarındaki Patlama
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ile İran'ın misillemeleri üçüncü haftasında devam ederken, bu ülkelerle bağlantılı ticari gemiler için Hürmüz Boğazı fiilen kapalı kalmaya devam ediyor. Günlük yaklaşık 20 milyon varil ile dünya petrol talebinin yüzde 20'sinin taşındığı bu stratejik geçitten ham petrol ve petrol ürünleri ticaretinin durma noktasına gelmesi, piyasalarda ciddi arz endişelerini derinleştirdi.
Uluslararası Enerji Ajansı, Körfez'deki tedarikin azalmasıyla bu ay itibarıyla günlük yaklaşık 10 milyon varil petrolün devre dışı kalacağını öngörürken, bunun "dünya petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi" olduğunu açıkladı. Bu gelişmeler, petrol fiyatlarında sert yükselişlere yol açtı.
Uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varili, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta 73,01 dolardan kapanırken, saldırıların sürdüğü bu dönemde 114,3 dolara kadar yükselerek 29 Haziran 2022'den sonraki en yüksek seviyesini gördü. Halihazırda Brent petrolün varili 100 doların hemen altında seyrediyor.
Fitch Ratings'ten Felaket Senaryosu ve Ekonomik Etkiler
Fitch Ratings Başekonomisti Brian Coulton, yaptığı değerlendirmede, petroldeki fiyat artışı ve arz kısıtının uzun süre devam etmesi halinde enflasyonun keskin şekilde yükselebileceğini ve ekonomik büyümede belirgin bir düşüş görülebileceğini belirtti. Coulton, temel senaryolara göre petrol fiyatlarındaki bu artışın "görece kısa ömürlü" olduğunu dile getirdi.
Ancak Coulton, "Petrol fiyatlarının bir yıl 100 dolar seviyesinde kalması halinde, dört çeyrek sonunda küresel gayrisafi yurt içi hasıla yarım puan daha düşük olabilir. Bu da 500 milyar dolarlık bir şok anlamına gelir." ifadelerini kullandı. Bu karamsar senaryo, küresel ekonominin ne kadar kırılgan bir durumda olduğunu gözler önüne serdi.
Coulton, şu an için Orta Doğu'daki çatışmanın küresel ekonomideki etkilerinin "büyük olasılıkla geçici" olduğunu düşündüğünü belirterek, çatışma öncesinde petrol piyasasında arz fazlası bulunduğunu ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması sonrası fiyatların oldukça hızlı şekilde geri düşebileceğini kaydetti.
Körfez Ülkeleri ve Küresel Tedarik Zincirlerindeki Riskler
Enerjinin yanı sıra Körfez bölgesi, gıda, kimyasallar ve diğer imalat üretimi için birçok girdinin de önemli bir tedarikçisi konumunda. Bu nedenle emtia fiyatlarında da artışlar görülüyor. ING Think'in son analizine göre, enerji piyasaları, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve gaz akışındaki kesintinin daha uzun sürebileceğini sürekli fiyatlamak zorunda kalıyor.
Gerilimin azalacağına ya da bu kritik dar boğazdan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) akışının yeniden başlayacağına ilişkin ise çok az işaret bulunuyor. Chatham House Orta Doğu ve Kuzey Afrika Programı Analisti David Butter'ın analizine göre ise ekonomileri büyük ölçüde petrol ve gaz gelirlerine bağımlı olan Körfez üreticileri kaybedilen gelirler nedeniyle ağır bir bedel ödüyor.
Bölgedeki ithalatçı ülkeler de artan yakıt maliyetleri ve döviz gelirlerindeki kayıplardan kaynaklanan baskılarla karşı karşıya. Örneğin, LNG tesisine yönelik saldırı sonrasında üretimi durduran Katar'ın ihracatında bir aylık kesintiden kaynaklanan finansal kaybının en az 4 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor.
Körfez bölgesinde petrol bağımlılığı en yüksek ekonomi olan Irak'ta ise bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 90'ını oluşturan ham petrol ihracatının büyük kısmı Basra Petrol Terminali'nden Körfez ve Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor. Bu gelirin uzun süreli kaybının, bütçe harcamalarının yarısından fazlasını oluşturan kamu maaşları ve emeklilik ödemelerinin ödenmesini zorlaştırabileceği öngörülüyor.
Petrol piyasasındaki arz kısıtı, küresel tedarik zincirlerinde aksaklıklara yol açarken, fiyatlardaki sert yükseliş enflasyonist baskıları artırarak dünya ekonomilerini ciddi şekilde tehdit ediyor. Fitch Ratings'in uyarısı, bu tehdidin boyutlarını net bir şekilde ortaya koyuyor.
