Akaryakıt Fiyatlarına Geçici Eşel Mobil Sistemi Uygulaması Başladı
Hazine ve Maliye Bakanlığı, jeopolitik gelişmelerden kaynaklanan petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon ve vatandaş bütçeleri üzerindeki etkisini sınırlandırmak amacıyla geçici olarak eşel mobil sistemini devreye alma kararı aldı. Bu sistem, akaryakıt ve LPG fiyatlarındaki olası artışların piyasaya sınırlı yansımasını sağlayacak bir mekanizma olarak öne çıkıyor.
Eşel Mobil Sistemi Nasıl İşleyecek?
Sistem, 2 Mart 2026 tarihi baz alınarak uygulanacak. Bu tarihten itibaren bazı petrol ürünlerinin fiyatında artış olması durumunda, artış tutarının yüzde 75'ine kadar bu ürünlerin Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirilecek. Bu kapsamda öngörülen maksimum indirim tutarları şu şekilde belirlendi:
- Benzinde litre başına 14,8277 lira
- Motorinde litre başına 13,9006 lira
- LPG'de kilogram başına 11,3830 lira
Öte yandan, söz konusu ürünlerin fiyatlarında düşüş olması halinde ise azalış tutarının yüzde 75'ine kadar ÖTV artırılacak. Ancak bu artırılan tutar, 2 Mart'ta uygulanan ÖTV oranını geçmeyecek şekilde sınırlandırıldı.
Vatandaşa Yansıyan Fiyat Artışı Sınırlanıyor
Uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki değişimler nedeniyle oluşabilecek fiyat artışlarının akaryakıt ve LPG fiyatlarına sınırlı yansıması hedefleniyor. Bu doğrultuda, söz konusu ürünler üzerindeki ÖTV'nin yüzde 75'i ile buna bağlı Katma Değer Vergisi'nden (KDV) vazgeçilecek.
Örnek bir senaryoda, ürün fiyatlarındaki artışın 10 lira olması durumunda, bu tutarın sadece 2,5 lirası piyasa fiyatına yansıtılacak. Geri kalan 7,5 liralık kısım ise vergi indirimleriyle karşılanacak. Böylece yüksek miktarda bütçe gelirinden feragat edilerek enflasyonla mücadele önceliklendirilmiş olacak.
Eşel Mobil Sisteminin Tarihsel Kökeni ve Türkiye'deki Uygulaması
Eşel mobil kavramı, Fransızca "échelle mobile" ifadesinden gelmekte olup Türkçe'de "hareketli ölçek" anlamına geliyor. İlk olarak 1800'lerin başında Fransa'da buğday fiyatları düştüğünde dışarıdan tahıl alımını zorlaştırmak amacıyla formüle edildiği düşünülüyor. Kavram, dış ticarette vergilerin iç pazara göre değişmesini ifade ediyor.
Türkiye'de ise eşel mobil sistemi ilk kez Mayıs 2018'de yürürlüğe girdi. Sistem, döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki artışların akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlayan bir mekanizma olarak uygulandı. Pratikte akaryakıt fiyatlarındaki artışa karşılık ÖTV düşürülerek pompa fiyatı kontrol altına alındı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre bu yaklaşım sayesinde, Türk lirasının değer kaybettiği ve finansal piyasalardaki oynaklığın yüksek olduğu dönemlerde akaryakıt fiyatlarının ekonomide yarattığı geniş çaplı etkiler kontrol altına alındı. Aynı zamanda enflasyon üzerindeki baskılar da önemli ölçüde azaltıldı.
Geçici eşel mobil uygulaması, jeopolitik gelişmelerin neden olduğu petrol fiyatı dalgalanmaları karşısında vatandaşların bütçelerini korumayı ve enflasyonist baskıları hafifletmeyi amaçlıyor. Sistemin ne kadar süreyle uygulanacağı ise uluslararası piyasalardaki gelişmelere bağlı olarak belirlenecek.
