Petrolde Tarihi Hamle: IEA 400 Milyon Varil Rezerv Piyasaya Sürüyor
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), petrol arzındaki krize karşı tarihin en büyük müdahalesini gerçekleştirerek stratejik rezervlerden 400 milyon varil petrolün piyasaya sürülmesine karar verdi. Bu hamle, İran ile ABD-İsrail arasındaki savaşın Hürmüz Boğazı'na ve petrol ihraç eden ülkelere sıçraması sonucu yaşanan arz krizine yanıt olarak geldi.
Krizin Arka Planı ve Fiyat Artışı
Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde önceki gece ticari gemilere yönelik düzenlenen yeni saldırılar ve bölgedeki güvenlik riskinin artması, küresel petrol fiyatlarını yeniden yukarı yönlü hareketlendirdi. Enerji piyasalarında arz kesintisi endişelerinin güçlenmesiyle birlikte petrol fiyatı varil başına 100 doların üzerine çıktı.
IEA Başkanı Fatih Birol, Paris'teki merkezinde yaptığı açıklamada, Orta Doğu'daki gerilimin küresel petrol ve gaz piyasalarına yönelik büyük etkileri olduğunu vurguladı. Birol, Hürmüz Boğazı'ndan günlük 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürününün taşındığını belirterek, bu miktarın deniz yoluyla taşınan küresel petrol ticaretinin yüzde 25'ini oluşturduğunu ifade etti.
Ülkelerin Katkıları ve Türkiye'nin Rolü
Anlaşmanın ardından bazı ülkelerin serbest bırakacağı petrol miktarları netleşmeye başladı. Katkıda bulunan başlıca ülkeler şunlar:
- ABD: 172 milyon varille en yüksek katkıyı yapacak ülke.
- Japonya: 80 milyon varil ile ABD dışında en yüksek katkıyı sağlayan ülke.
- Güney Kore: 22,5 milyon varil katkı açıklandı.
- Almanya: 19,5 milyon varil petrolü piyasaya sunmayı planlıyor.
- Fransa: 14,5 milyon varil katkıda bulunacak.
- İngiltere: 13,5 milyon varil petrolü rezervlerden piyasaya aktaracak.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın aldığı stratejik rezerv kararı kapsamında Türkiye de ulusal stoklarından petrol serbest bırakacağını açıkladı. Buna göre Türkiye, uluslararası rezerv planına destek vermek amacıyla 11,6 milyon varil petrolü piyasaya sunacak.
IEA Tarihinde Altıncı Hamle
Koordineli stok salınımı, 1974 yılında kurulan IEA'nın tarihindeki altıncı hamle olarak kayıtlara geçti. Daha önceki toplu salınımlar 1991, 2005, 2011 ve 2022 yıllarında iki kez gerçekleştirilmişti. IEA üyesi ülkeler, 1,2 milyar varilin üzerinde acil durum stokuna sahip. Ayrıca 600 milyon varil sanayinin stoku bulunuyor.
OPEC'in Küresel Rolü ve Üretim Verileri
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), küresel enerji piyasasında belirleyici rolünü sürdürmeye devam ediyor. OPEC'in yayımladığı yıllık istatistiklere göre, örgüte üye ülkeler dünya genelindeki kanıtlanmış petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 80'ini kontrol ediyor.
2016 yılında OPEC'in Rusya başta olmak üzere bazı büyük üretici ülkelerle oluşturduğu OPEC+ ittifakı ise küresel petrol arz yönetiminde daha geniş bir koordinasyon mekanizması oluşturdu. Üretim verilerine bakıldığında, OPEC içerisinde lider ülkeler şunlar:
- Suudi Arabistan: Günlük yaklaşık 8,96 milyon varil üretimle açık ara lider.
- Irak: 3,86 milyon varil üretim.
- İran: 3,26 milyon varil üretim.
- Birleşik Arap Emirlikleri: 2,92 milyon varil üretim.
Körfez ülkeleri bu üretim kapasitesiyle OPEC'in toplam arz gücünün önemli bölümünü oluşturuyor. 2025 yılında ortalama olarak günde 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü Hürmüz Boğazı'ndan geçtiği belirtiliyor. Bu da dünya deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25'ine denk geliyor.
