Kıdem Tazminatı Hesaplama Süreci ve Önemli Detaylar
Kıdem tazminatı, Türk iş hukukunda işçilerin en önemli haklarından birini oluşturuyor. İş yerinde çalışma barışının korunması, işçinin işverene sadakati ve işverenin disiplin sağlayabilmesi açısından kritik bir role sahip. TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay'ın da sıkça vurguladığı gibi, bu tazminat işçiler için kızın çeyizi veya oğlunun düğün parası anlamına gelebiliyor. Ancak son yıllarda tavan uygulaması nedeniyle değerinin aşınması, işçiler açısından gözden çıkarılabilir hale gelmesine yol açıyor.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Koşulları
1475 Sayılı Eski İş Kanunu'na göre, aynı işverene ait bir veya farklı iş yerlerinde en az bir yıl çalışan işçiler kıdem tazminatına hak kazanıyor. Fakat bu hak kazanma, otomatik olarak tazminatın alınacağı anlamına gelmiyor. İşçinin tazminatı alabilmesi için şu durumlardan birinin gerçekleşmesi gerekiyor:
- Emeklilik yaşına gelmesi veya yaş dışındaki emeklilik koşullarını (geçmişte 15 yıl 3600 gün olarak bilinen) yerine getirmesi
- Askerlik nedeniyle işten ayrılması
- Kadın işçilerin evlendikten sonra bir yıl içinde işten çıkması
- İşverenin haklı neden olmadan işçiyi işten çıkartması
- İşçinin haklı nedenle iş akdini feshetmesi
Giydirilmiş Ücret Kavramı ve Dahil Edilen Ödemeler
Kıdem tazminatının hesaplanması, işçinin son giydirilmiş ücreti üzerinden yapılıyor. Giydirilmiş ücret, normal ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen menfaatleri kapsıyor. Bu kapsamda şu ödemeler giydirilmiş ücrete dahil ediliyor:
- İkramiye ve prim ödemeleri
- Yol, yakacak ve yemek yardımları
- Giyim yardımı ve kıdem ücreti
- Kira-barınma yardımları
- Bayram harçlıkları
- İşverenin sağladığı yemek bedeli veya yemek çeki/kartı/kuponu
- İşe geliş gidiş servis yardımının işçiye düşen tutarı
- Özel sağlık sigortası yardımı veya hayat sigortası primi ödemeleri
Önemli not: Hangi ödemelerin giydirilmiş ücrete dahil edileceği konusundaki temel kriter, ödemenin devamlılık arz edip etmemesi. Devamlılık gösteren ödemeler dahil edilirken, işverenin bir defaya mahsus yaptığı ödemeler dahil edilmiyor.
Kıdem Tazminatı Hesaplamasında Dahil Edilmeyen Ödemeler
Bazı ödemeler ise kıdem tazminatı hesabına dahil edilmiyor. Bunlar arasında şunlar yer alıyor:
- Fazla çalışma ücretleri
- Ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilindeki çalışmalar karşılığı ödenen ücretler
- İşverenin iş yerinde kullanılmak üzere verdiği koruyucu elbise ve diğer malzemeler
Kıdem Tazminatı Hesaplama Yöntemi
Kıdem tazminatı hesaplaması için öncelikle son bir yıl içinde yapılan tüm ödemeler toplanıyor. Toplam tutar 365 güne bölünerek bir günlük tutar belirleniyor. Bu bir günlük tutarın 30 ile çarpımı sonucu bulunan tutar, aylık çıplak ücrete ekleniyor. Kıdem tazminatı bu nihai tutar üzerinden ödeniyor.
Yargıtay kararlarına göre, yıl içinde ücrete zam yapılmışsa hesaplamalarda son ödenen ikramiye dikkate alınıyor. Örneğin, yılda dört ikramiye ödenen bir işçi ilk üç ikramiyeyi 30 bin liradan, sonuncuyu ise zamlı olarak 40 bin liradan almışsa, yıl içindeki dört ikramiye de 40 bin liradan ödenmiş kabul ediliyor.
Tavan Uygulaması ve Sınırlamalar
Kanuna göre kıdem tazminatı 30 günlük ücret tutarında ödeniyor. Bireysel iş sözleşmesi veya toplu sözleşmeyle bu süre azaltılamıyor ancak artırılabiliyor. Fakat ödenecek kıdem tazminatı, her altı ayda bir memur maaş katsayısına göre yeniden belirlenen tavan tutarını aşamıyor.
2026 yılı ocak-haziran döneminde kıdem tazminatı tavanı 64 bin 948,77 TL olarak uygulanacak. İşçinin giydirilmiş ücreti 65 bin lira da olsa 200 bin lira da olsa, çalıştığı her bir yıl için alabileceği kıdem tazminatı bu tutarı aşamıyor. Bu durum, özellikle yüksek ücretli işçiler açısından tazminatın değer kaybetmesine neden oluyor.
Kıdem tazminatı sistemi, işçi-işveren ilişkilerinde denge unsuru olarak önemini korurken, tavan uygulaması ve hesaplama detayları konusunda işçilerin bilinçli olması gerekiyor. İşçilerin hak kaybına uğramaması için giydirilmiş ücret kapsamındaki ödemeleri takip etmeleri ve tazminat hesaplamalarını dikkatle incelemeleri önem arz ediyor.
