Savaşın Gölgesinde Van: İranlı Turistler Yok, Ekonomi Durgun
Geçtiğimiz yıllarda Mart ayının ortalarında Van adeta ana baba günü yaşardı. İran'dan gelen misafirler, uzun Nevruz tatili için şehri doldurur, otellerde boş oda kalmaz, pansiyonlar tıklım tıklım olurdu. Cumhuriyet Caddesi o kadar kalabalıklaşırdı ki yürümekte zorlanırdınız. Ancak bugün, 16 gündür Van eski Van değil. Şehri dolaştığınızda Cumhuriyet Caddesi, Kazım Karabekir Caddesi, İskele Caddesi ve AVM'lerde bayram alışverişi nedeniyle kalabalık olsa da, Farsça konuşan tek bir kişiye rastlamak mümkün değil. Oteller ise bomboş; savaşla birlikte rezervasyonların tamamı iptal edilmiş durumda.
Ekonomiye Büyük Darbe
Türkiye'nin İran ile olan 500 kilometreyi aşan sınırının 295 kilometresi Van-İran arasında yer alıyor. İranlılar için Van komşu kapısı konumundaydı. Yıllardır Tahran'dan, Tebriz'den, Umriye'den, Hoy'dan, Salmas'tan ve İran'ın dört bir yanından gelen misafirler şehre akın ederdi. İranlı turistlerin Van ekonomisine katkısı oldukça büyüktü. Ancak savaş, bu canlı ekonomiyi derinden sarstı ve büyük bir darbe vurdu.
Ağır Bedel ve Öfke
İran'ın 2018'de sınır geçiş ücretlerini neredeyse 10 kat artırması bile misafirlerin gelişini engelleyememişti. 2016'da Kapıköy Sınır Kapısı'ndan 221 bin İranlı turist giriş yaparken, 2017'de bu sayı 421 bine fırlamıştı. Ancak 28 Şubat 2026'da başlayan savaşla birlikte durum tamamen değişti. Kapılar açık olsa da gelen misafir sayısı parmakla sayılacak kadar azaldı. Bu durumun piyasaya yansıması ise oldukça ağır oldu.
Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı ve Türkiye İstatistik Kurumu araştırmasına göre, İran'dan gelen ziyaretçiler sadece otellerde değil, evlerde de konaklıyordu. Vanlıların evlerinde günübirlik veya haftalık kalan çok sayıda misafir vardı. Hatta Van'da ev kiralayan veya satın alan İranlıların sayısı hayli fazlaydı. Özellikle Edremit, Özalp, Muradiye ve Çaldıran gibi sınıra yakın ilçelerde bu durum daha belirgindi. Bölge halkının İsrail'e, Amerika'ya ve özellikle Donald Trump ile Binyamin Netanyahu'ya yönelik öfkesi ise tavan yapmış durumda.
Piyasa Raporu ve Memnuniyet
İranlı ziyaretçiler parayı en çok konaklama, giyecek, ayakkabı, hediyelik eşya, yeme-içme, mücevher, altın, gümüş, elektronik ve kişisel bakım ürünlerine harcıyordu. Cumhuriyet Caddesi kuyumcularla doluydu ve İranlı kadınlar poşet poşet alışveriş yapardı. Ancak şimdi durum tam tersi. Yılların gazetecisi İkram Kali ile yapılan gezide, Türkmenoğlu mağazasının savaş öncesi İranlıların uğrak yeri olduğu, şimdi ise İranlı müşteri bulmanın neredeyse imkansız hale geldiği gözlemlendi. Mağaza sahibi Kadri Türkmenoğlu, "Bu da geçer" diyerek umudunu koruduğunu belirtti.
Araştırmalara göre, İran'dan Van'a gelen turistlerin yüzde 25'i dördüncü kez geliyordu. Misafirperverlikten memnun olanların oranı yüzde 80'in üzerindeydi. Polisin, halkın ve esnafın davranışından memnuniyet oranı yüzde 81.3'tü. Van'dan İran'a dönenlerin yüzde 86'sı ise komşularına ve akrabalarına Türkiye'ye gitmelerini öneriyordu. Unutmamak gerekir ki, Van'a gelen turistlerin yüzde 99.6'sı İranlıydı.
Etiketler ve Sosyoloji
Ramazan ayı nedeniyle Kahvaltıcılar Sokağı'ndaki lokantalar kapalı olsa da, diğer işyerlerinde indirim ve ucuzluklar dikkat çekiyor. Fiyat etiketleri hem Türkçe hem Farsça yazılıyor. Esnaf bayram öncesi canlılıktan memnun olsa da, herkes savaşın uzamasından endişeli.
Kapıköy Sınır Kapısı savaş öncesi öyle kalabalıktı ki iğne atsanız yere düşmezdi. 2025 Mart ayında giriş-çıkış yapanların sayısı 11 bin 167'ydi. Mayıs ayında ise bu sayı 14 bini geçmişti. Ancak şimdi İran'dan günübirlik gelenler çok az, gidenler ise daha fazla. Van'da ev alan veya kiralayan, iş yapan İranlılar ülkelerine dönüyor. İlginç olan, Suriye'deki karışıklıkta Suriyeliler ülkelerini terk ederken, İran'da tam tersi bir durum yaşanıyor; İran'dan kaçan yok, memleketine dönen çok. İşte İsrail'in, Amerika'nın, MOSSAD'ın ve CIA'nın göremediği sosyoloji bu.
Göç Endişesi Dağıldı
Savaşın hemen sonrasında Van'da bir göç endişesi başlamıştı. Yerel medya "Göç yok ama endişesi var" manşetleri atmıştı. Ancak günler geçtikçe bu endişe dağıldı. Ne göç var ne de endişesi. Van, savaşın gölgesinde ekonomik darbe almış olsa da, umudunu ve direncini korumaya devam ediyor.
