Türkiye'de Coğrafi İşaret Tescillerinde Büyük Artış
TÜRKPATENT'ten alınan bilgilere göre, Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında koruma altına alınan coğrafi işaretler, belirgin nitelikleri, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan veya ülkeyle özdeşleşmiş ürünleri ifade ediyor. Bu işaretler, menşe adı veya mahreç işareti olarak tescilleniyor ve ürünlerin otantikliğini garanti altına alıyor.
2025 Yılında Kaydedilen İstatistikler
Türkiye'de 2025 yılında tam 125 yeni coğrafi işaret tescil işlemi gerçekleştirildi. TÜRKPATENT verilerine göre, şubat ayı itibarıyla ülke genelindeki toplam tescilli coğrafi işaret sayısı 1819'a yükselirken, 841 başvurunun tescil işlemleri halen devam ediyor. 2025'te bir önceki yıla kıyasla %21'lik bir artışla 521 coğrafi işaret başvurusu yapıldı.
Başvurularda Öne Çıkan İller ve Ürünler
Başvurularda, Antalya 182 başvuruyla ilk sırada yer aldı. Bu başvurular arasında tilkişen çorbası, babata keki, balkabağı dolması, ülübü piyazı ve kokoşka yemeği gibi geleneksel lezzetler bulunuyor. Antalya'yı, Afyon salatası, maydanoz musakkası, zürbiye yemeği, haşhaş helvası ve tatarlı ışıldak bebeği gibi ürünlerin yer aldığı 22 başvuruyla Afyonkarahisar takip etti. Gaziantep ise soğan kebabı, diş hediği, susamlı kahke, tüylü acuru ve koruk şurubu gibi ürünlerle 19 başvuruyla üçüncü sırada yerini aldı.
En Çok Tescil Alan İller
2025 yılında birçok il, coğrafi işaret başvurularını başarıyla tescilletti. Hatay, en çok coğrafi işaretini tescilleten il olarak öne çıktı. Hatay, bahtenis dolması, halavet kebabı, sakal kaldıran tatlısı, mahluta çorbası ve barburi üzümü gibi 17 coğrafi işaretli ürününe tescil aldı. Bu ili, Nuzumla kilimi, balık çokratması, kuru kayısı yahnisi, Nuzumla yatak halısı ve mıklası gibi 11 ürünüyle Konya izledi. Çorum ise şekerlemesi, malak tatlısı, ayvalı yahnisi, kaypak yemeği, yaprak içi yemeği ve İskilip baklavası gibi 6 coğrafi işaretle listede yerini buldu.
2025'te Tescillenen Önemli Ürünler
2025 yılında tescillenen ürünler arasında farklı kategorilerden örnekler dikkat çekti:
- Van'ın erişte aşı
- Çerkeş'in çiçek balı
- İstanbul simidi
- Bartın ramazan simidi
- Bodrum çökertme kebabı
- Siirt bıttım sabunu
- Konya mıkla
- Niğde geven balı
- Tokat aynalı çarık
- Tunceli Pülümür yer altı kaynak tuzu
Bu ürünler, gıda maddelerinin yanı sıra dokuma, el sanatları ve doğal ürünleri de kapsayarak tescil sisteminin genişliğini gösteriyor.
Avrupa Birliği'nde Rekor Tescil
Türkiye'nin coğrafi işaretli ürünlerinin uluslararası alanda korunmasına yönelik çalışmalar hız kazandı. Yerel Kalkınma Hamlesi doğrultusunda yürütülen faaliyetler kapsamında, 2025'te Avrupa Birliği (AB) nezdinde 15 coğrafi işaret tescil edildi. Bu başarıyla Türkiye, AB'de yıllık bazda en yüksek tescil sayısına ulaşarak önemli bir rekora imza attı. TÜRKPATENT, AB'deki tescil süreçlerine ilişkin başvuru sahiplerine teknik destek sağlıyor.
AB'de geçen yıl tescil edilen ürünler şunlar oldu:
- Silifke yoğurdu
- Aydın memecik zeytini
- Aydın çam fıstığı
- Erzincan tulum peyniri
- Afyon pastırması
- Afyon sucuğu
- Antep fıstık ezmesi
- Mut zeytinyağı
- Kırkağaç kavunu
- Hatay kaytaz böreği
- Gaziantep lahmacunu
- İpsala pirinci
- Bursa kestane şekeri
- Yenice ıhlamur balı
- Maraş çöreği
Türkiye, 2013-2023 döneminde AB’de toplam 8 ürün tescil ettirirken, 2023'te bu sayı 10'a, 2024'te 11'e yükseldi. 2025 yılında kaydedilen 15 tescille yıllık bazda rekor kırıldı. AB nezdinde başvuru süreci devam eden ürünler arasında Adana şalgamı, Afyon kaymağı, Afyonkarahisar manda yoğurdu, Gaziantep muskası, Delice doğal kaynak tuzu, Isparta gülyağı, Kayseri pastırması, Manisa sultani çekirdeksiz üzümü, Milas çekişke zeytini ve Muğla çam balı bulunuyor.
Amblem Kullanımı ve Yasal Düzenlemeler
Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblem Yönetmeliği uyarınca, ürünlerin menşe adı ve mahreç işareti amblemlerinin ürün veya ambalaj üzerinde yer alması gerekiyor. Amblem kullanımı, ürünün tescilli olduğunu tüketiciye açıkça gösterirken, denetim süreçlerinin etkinliğini de artırıyor. Haksız veya yanıltıcı kullanım durumlarında, ilgili kanun çerçevesinde ciddi hukuki yaptırımlar uygulanabiliyor. Bu düzenlemeler, coğrafi işaretlerin korunmasını ve tüketici güveninin sağlanmasını hedefliyor.
