Gıda Etiketlerinde Yeni Dönem Başlıyor: Tüketici Yanıltılmasına Karşı Sıkı Tedbirler
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan kapsamlı bir revizyonla, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu'nda önemli değişiklikler hayata geçirildi. Bu düzenlemeler, özellikle tüketicilerin yanıltılmasının önlenmesi, çocukların korunması ve etiketlerde kullanılan ifadelerin netleştirilmesini hedefliyor.
Çocukları Koruyan Ambalaj Kısıtlamaları
Yeni kılavuzla birlikte, çocukların fiziksel ve psikolojik gelişimini olumsuz etkileyebilecek ürün tasarımlarına sınırlama getirildi. Şiddeti özendiren veya çocuklar üzerinde olumsuz algı oluşturabilecek şekil ve ambalajlar ile gıdaların piyasaya sunulması kesinlikle yasaklandı. Klozet, silah, kafatası, beyin, göz ve ayak gibi figürlerin ürün tasarımında kullanılması artık uygun görülmüyor. Ancak, gülümseyen yüz veya nazar boncuğu gibi görsellerin bu kapsamda değerlendirilmediği açıklandı.
Yanıltıcı Görsel ve İfadeler Yasaklandı
Düzenlemeyle, ürün ambalajlarında kullanılan görseller ve ifadelerin tüketiciyi yanıltmaması için kapsam önemli ölçüde genişletildi. Özellikle, üründe gerçek meyve yerine aroma kullanılıyorsa, o meyvenin gerçek görselinin kullanılması yasaklandı. 'Peynirli' veya 'çilekli' gibi ifadelerin yalnızca ilgili bileşenin gerçekten kullanılması halinde yazılabileceği vurgulandı. Sadece aroma içeren ürünlerde ise mutlaka 'aromalı' ifadesinin yer alması zorunlu hale getirildi.
'Ev Yapımı', 'Taze' ve 'Günlük' İfadelerine Sıkı Denetim
Tüketiciyi yanıltabilecek pazarlama ifadelerine de önemli kısıtlamalar getirildi. Endüstriyel üretim ürünlerde 'ev yapımı' ifadesi tamamen yasaklandı. 'Yüzde 100 doğal', 'en doğal' ve 'hakiki' gibi abartılı ifadelerin kullanımı kaldırıldı. 'Doğal' ifadesinin kullanılabilmesi için ürünün hiçbir katkı maddesi veya ilave bileşen içermemesi şartı konuldu.
'Taze' ve 'günlük' ifadeleri için de net kurallar belirlendi. 'Günlük' ifadesi artık yalnızca raf ömrü 24 saat olan ürünlerde kullanılabilecek. Ambalajlı ürünlerde 'taze sıkılmış' veya 'fırından taze' gibi ifadelerin kullanımı yasaklandı. Dondurulmuş veya işlenmiş ürünlerde ise 'taze' ifadesine kesinlikle izin verilmeyecek.
Vegan Ürünlerde Yeni İsimlendirme Kuralları
Vegan ve vejetaryen ürünlere ilişkin düzenlemeler de güncellendi. Buna göre, bitkisel ürünlerde 'süt', 'peynir' veya 'yoğurt' gibi hayvansal çağrışım yapan ifadeler kullanılamayacak. 'Vegan peynir' gibi isimlendirmeler yasaklanırken, 'bitkisel bazlı içecek' gibi ifadelerin kullanımına izin verilecek. Ürünlerin hayvansal gıdaların yerine geçiyormuş gibi tanıtılması da sınırlandırıldı.
'Katkısız' ve 'İçermez' İfadelerine Standart Getirildi
Revizyonla birlikte 'katkısız' ve 'içermez' ifadelerine de standart getirildi. 'Yüzde 100 katkısız' veya 'tamamen katkısız' gibi ifadelerin kullanımı yasaklandı. Bir ürünün içermediği bileşenler üzerinden pazarlama yapılmasının önüne geçildi. 'Palm yağı içermez' veya 'glukoz şurubu içermez' gibi ifadelerin yanıltıcı olabileceği gerekçesiyle kullanımı sınırlandırıldı.
Menülerde İçerik Bilgisi Zorunluluğu
Gıda etiketlerinin artık sadece bilgi vermesi değil, aynı zamanda tüketicinin doğru ve bilinçli tercih yapmasını sağlayacak şekilde açık, net ve yanıltıcı olmayan bir yapıda olması zorunlu hale getirildi. Toplu tüketim yerlerinde gıdanın bileşenleri ve enerji değerine ilişkin yapılacak bilgilendirme, tüketici tarafından kolayca görülebilecek ve açıkça okunabilecek şekilde yapılacak. Bu bilgilendirme, menüler, yazı tahtaları, broşürler, karekodlar, dijital ekranlar ve benzeri araçlar vasıtasıyla gerçekleştirilebilecek.
Uyum Süreci ve Geçiş Takvimi
Bakanlık, işletmelerin bu teknik altyapıya uyum sağlayabilmesi için kademeli bir geçiş takvimi belirledi. Ulusal çapta zincir şeklinde faaliyet gösteren toplu tüketim yerleri için 1 Temmuz 2026 tarihine kadar süre tanındı. Küçük ölçekli esnaf ve işletmelere ise enerji (kalori) bildirimi gibi düzenlemeler için 2027 yılı sonuna kadar süre verildi. Bu süreç, tüketici haklarının korunması ve şeffaflığın artırılması açısından büyük önem taşıyor.
