Türkiye'nin tarihi zenginlikleri, bazen en beklenmedik anlarda ve şaşırtıcı şekillerde karşımıza çıkıyor. Nevşehir'in Derinkuyu ilçesinde gerçekleşen sıradan bir ev tadilatı, dünya arkeoloji tarihini etkileyecek olağanüstü bir keşfin başlangıcı oldu. Bir duvarın yıkılmasıyla başlayan süreç, arkasında 18 katlı ve 20 bin kişi kapasiteli devasa bir yeraltı şehrini ortaya çıkardı.
Bir Duvarın Arkasındaki Karanlık İmparatorluk
Olay, 1960'lı yıllarda Derinkuyu'da bir ev sahibinin rutin tadilat çalışmaları sırasında yaşandı. Bir duvarı yenilemek isteyen ev sahibi, duvarı yıktığında ardında derin ve karanlık bir geçit olduğunu fark etti. Bu küçük açıklık, merakla genişletildiğinde ise akıllara durgunluk veren bir manzarayla karşılaşıldı. Karşılarında, yerin 85 metre altına kadar inen, labirent gibi tünellerden, odalardan, şapellerden ve havalandırma bacalarından oluşan muazzam bir kompleks vardı.
Yapılan ilk incelemeler, buranın sıradan bir sığınak değil, tam teşekküllü bir şehir olduğunu gösterdi. Derinkuyu Yeraltı Şehri olarak adlandırılan bu yapıda, yaşam alanlarının yanı sıra ahırlar, kiliseler, şarap imalathaneleri, okullar ve toplantı salonları tespit edildi. En çarpıcı özelliklerinden biri ise, şehrin girişlerini korumak için tasarlanmış, sadece içeriden kilitlenebilen ve dışarıdan açılması imkansız olan devasa taş kapılar oldu.
Binlerce İnsan Neden Yerin Altına İndi?
Bilim insanları ve tarihçiler, bu kadar büyük bir nüfusun neden yerin sekiz kat altında, güneş ışığından mahrum bir yaşam kurduğu sorusuna yanıt arıyor. En güçlü teori, Derinkuyu'nun, bölgede yaşayan halklar için bir sığınak ve savunma yapısı olduğu yönünde. Kapadokya bölgesi, tarih boyunca pek çok istila ve çatışmaya sahne oldu.
Roma zulmünden kaçan ilk Hristiyanlar veya daha sonraki dönemlerdeki Arap akınları gibi tehditler karşısında, yerel halk bu devasa yeraltı sığınağını inşa etmiş ve aylarca hatta yıllarca burada yaşamını sürdürebilmiş olabilir. Havalandırma sistemlerinin mükemmelliği, su kuyularının varlığı ve gıda depolama alanları, uzun süreli kuşatmalara dayanabilecek şekilde planlandığını gösteriyor.
Bilimin Açıklamakta Zorlandığı Mühendislik Harikası
Derinkuyu, sadece büyüklüğüyle değil, mühendisliğiyle de hayranlık uyandırıyor. 85 metre derinliğe inen şehrin her katı, birbirine dar geçitler ve tünellerle bağlanıyor. Yaklaşık 600'den fazla giriş olduğu düşünülen şehirde, havalandırma bacaları sayesinde tüm katlara temiz hava ulaştırılabiliyordu. Su ihtiyacı ise, şehrin en alt katlarına kadar inen ve su seviyesine ulaşan kuyular aracılığıyla karşılanıyordu.
Arkeologlar, bu kadar karmaşık ve büyük ölçekli bir yapının hititler dönemine kadar uzanan bir süreçte, nesiller boyu genişletilerek yapıldığını düşünüyor. Yumuşak volkanik tüf kayaların kolay oyulabilir olması, bu inşaatı mümkün kılan ana etkenlerden biri. Ancak planlama, organizasyon ve uzun vadeli yaşam desteği sistemlerinin nasıl kurulduğu, hala tam olarak çözülememiş gizemler arasında.
Bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Derinkuyu Yeraltı Şehri, ziyaretçilere açık olan 8 katıyla Türkiye'nin en çarpıcı tarihi mekanlarından biri. Sıradan bir ev tadilatının ortaya çıkardığı bu "karanlık imparatorluk", insanlığın hayatta kalma içgüdüsünün ve mühendislik becerisinin ne kadar etkileyici bir ürünü olduğunu gözler önüne seriyor. Kapadokya'nın peri bacalarının altında, yerin derinliklerinde saklı kalmış bu sessiz şehir, geçmişin esrarengiz bir yankısı olarak ziyaretçilerini bekliyor.
