Uyku ve Beyin Sağlığı: Kaygıdan Kurtulmanın Sırrı Kaliteli Uykuda Gizli
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. M. Zülküf Önal, uykunun birey sağlığı üzerindeki kritik rolüne dikkat çekerek, kaliteli ve zamanında uykunun beyin fonksiyonları için vazgeçilmez olduğunu belirtti. Özellikle gençler arasında yaygınlaşan biyolojik saat ile sosyal saat uyumsuzluğunun ciddi sorunlara yol açabileceğini ifade etti.
Sosyal Jet Lag ve Beyin Bağlantısallığı Üzerindeki Etkiler
Prof. Dr. Önal, biyolojik saat ile sosyal saat arasındaki uyumsuzluğun bir davranış biçimine dönüştüğünü ve bu durumun "sosyal jet lag" olarak adlandırıldığını açıkladı. Bu uyumsuzluğun beyin bağlantısallığı üzerinde olumsuz etkiler oluşturabildiğini vurgulayan Önal, uykunun beynin bakım, onarım ve yeniden kalibrasyon dönemi olduğunu söyledi.
Uykunun Beyni Yapısal Olarak Koruma Gücü
Kalitesiz ve zamansız uykunun birçok zarara neden olduğunu belirten Önal, şu önemli noktalara değindi:
- Uykunun telafisi ve depolanması mümkün değildir.
- Uyku sırasında beyin sıvı dinamikleri değişerek metabolik atıkların uzaklaştırılmasına yardımcı olur.
- Uyku bölünmesi veya azalması, hafıza merkezi olan amigdala ile beynin ön kısmı arasındaki bağlantının kontrolünü bozarak kaygı ve huzursuzluğa yol açar.
- Uzun vadede, sağlıklı uyku örüntüsünün beyni yapısal olarak koruduğu ve daha düşük demans riski ile ilişkilendirildiği birçok çalışmada gösterilmiştir.
Önal, bu bağlamda REM uyku davranış bozukluğu gibi ciddi sorunlara da dikkat çekti. Bu bozukluğu yaşayan kişilerin rüyalarını fiziksel olarak yaşayabildiklerini, yatakta şiddetli hareket edebildiklerini ve hatta yanlarında yatan kişilere zarar verebildiklerini ifade etti.
Uyku Bozuklukları ve İlişkili Sağlık Sorunları
Prof. Dr. Önal, gündüz aşırı uykululuk gibi durumların da dikkate alınması gerektiğini vurguladı. Aşırı gündüz uykululuğu ile birlikte görülebilen durumları şöyle sıraladı:
- Bilinç kaybı olmaksızın anlık felç hali
- Uyanıkken rüya görme durumu (canlı rüyalar)
- Hipnagojik halüsinasyon ve uyku paralizisi
Uyku sırasında yeni başlayan istemsiz hareketler, dil ısırma ve derin uyku halinin nokturnal epilepsi ihtimalini düşündürebileceğini belirten Önal, şiddetli huzursuz bacak sendromu ile demir eksikliği bulgularının bir arada olabileceğini de ekledi. Sabah baş ağrısı, horlama, gece sık tuvalet ihtiyacı gibi belirtilerin uyku apnesi gibi sorunlara işaret edebileceğini söyledi.
İyi Uykunun Bileşenleri ve Önemi
İyi uykunun yalnızca süre ile ilgili olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Önal, şu faktörlerin kombinasyonundan oluştuğunu açıkladı:
- Süre
- Süreklilik
- Zamanlama
- Gündüz işlevselliği
Kısa süreli uykunun gün içinde uykululuk, dikkat dağınıklığı, duygu durum bozuklukları ve metabolik sorunlara yol açabileceğini belirtti. Uyku bölünmesinin, toplam süre yeterli olsa bile bilgi işlemleme hızı ve yürütücü işlevler üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini ifade etti.
Prof. Dr. M. Zülküf Önal, sık uyanmaya neden olan sorunların birçoğunun tedavi edilebilir olduğunu vurgulayarak, uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu, kaygı bozuklukları ve alkol kullanımı gibi faktörlerin mutlaka ele alınması gerektiğini söyledi. "Uyku rutininin bozulması; sık uyanmaya, hormonal ve metabolik strese, hatta inflamasyona neden olabilir. Uyku, ihmal edilebilecek bir alışkanlık değil, korunması gereken temel bir sağlık yatırımıdır" diyerek sözlerini tamamladı.
