Kalp Durmalarında Kritik Zaman: İlk 5 Dakika Hayat Kurtarıyor
Türkiye'de her yıl yaklaşık 100 bin civarında hastane dışı ani kalp durması vakası yaşanıyor. Bu vakalarda en kritik unsur zaman faktörü olarak öne çıkıyor. İlk 5 dakika içinde yapılacak müdahale, hastanın hayatta kalma şansını büyük ölçüde artırıyor. Bu nedenle insanların yoğun olduğu bölgelerde otomatik şok cihazlarının devreye girmesi büyük önem taşıyor.
Sağlık Bakanlığı'nın OED Yaygınlaştırma Kampanyası
Sağlık Bakanlığı, 2026-2028 yılları arasında havaalanları, alışveriş merkezleri, toplu ulaşım alanları ve insan yoğunluğunun yüksek olduğu bölgelerde otomatik şok cihazı bulundurma zorunluluğunu yaygınlaştırıyor. Türkiye Acil Tıp Vakfı (TÜAT) Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Mustafa Çalık, Sağlık Bakanlığı'nın TÜAT ile birlikte 'Kalp Durduğunda Siz Durmayın' sloganıyla başlattığı kampanyada gelinen son noktayı anlattı.
Hedef: 10 Bin Kişiye Ulaşmak
Doç. Dr. Çalık, Otomatik Eksternal Defibrilatör'ün (OED), sağlık ekipleri ulaşana kadar geçen kritik dakikalarda hayat kurtarma zincirinin en etkili unsurlarından biri olduğunu vurguladı. "Kampanya kapsamında özellikle havaalanları, alışveriş merkezleri, istasyonlar, stadyumlar ve benzeri insan yoğunluğunun yüksek olduğu alanlarda OED cihazlarının yaygınlaştırılması ve toplumun bu cihazları tanıması büyük önem taşıyor" dedi. Çalık, bu yıl içinde toplumun farklı kesimlerinden en az 10 bin kişiye ulaşmayı amaçladıklarını ifade etti.
Yerli ve Milli OED Cihazının Özellikleri
ASELSAN tarafından geliştirilen yerli ve milli OED cihazı hakkında da bilgi veren Doç. Dr. Çalık, cihazların online olarak takip edilebildiğini belirtti. Planlamaya göre 2026 yılında yaklaşık 13 bin noktada, 2028 yılına kadar ise yaklaşık 20 bin noktada OED cihazı olacağı açıklandı. OED cihazları sesli ve görsel yönlendirmelerle kullanıcıyı adım adım yönlendirerek, müdahale sürecini kolaylaştırıyor. Bu özellikleri sayesinde ilk yardım eğitimi olmayan kişiler bile cihazın yönlendirmelerini takip ederek, doğru müdahaleyi gerçekleştirebilir. Cihaz, kalp ritmini otomatik olarak analiz eder ve yalnızca şoklanabilir ritim tespit edildiğinde elektroşok uygular. Bu sayede yanlış şoklamayı önleyen güvenlik mekanizmalarına sahiptir.
Hastane Dışı Kalp Durmalarında Acil Durum
Türkiye'de her yıl yaklaşık 100 bin civarında hastane dışı ani kardiyak ölüm vakasının gerçekleştiğini söyleyen Doç. Dr. Çalık, "Bu vakalarda en kritik unsur zaman. İlk 5 dakika içinde müdahale edilmezse beyin hasarı hızla artıyor ve hastanın nörolojik sağ kalım şansı ciddi şekilde düşüyor" dedi. Türkiye'de 112 Acil Sağlık ekiplerinin olay yerine ulaşma süresi ortalama 8-10 dakika civarında. Bu nedenle çoğu vakada ilk müdahalenin olay yerindeki kişiler tarafından yapılması gerekiyor. Hastane dışı kalp krizi vakalarında bugün geri dönüş oranı yaklaşık yüzde 5 seviyesinde. Bu oranın yalnızca yüzde 10'a çıkarılması bile başarıyı 2 katına çıkarmak anlamına geliyor.
İlk Müdahale Nasıl Yapılmalı?
Doç. Dr. Çalık, yardım çağrısından sonra ilk müdahalenin nasıl yapılması gerektiğini şöyle anlattı:
- Hastanın solunumu hızlıca kontrol edilir.
- Eğer normal solunum yoksa zaman kaybetmeden temel yaşam desteğine başlanır.
- Hasta sert zemine sırtüstü yatırılır ve göğüs ortasına dakikada 100–120 ritimde, 5–6 cm derinlikte göğüs basısı uygulanır.
- Uygulama genellikle 30 göğüs basısı ve 2 kurtarıcı nefes şeklinde devam eder.
OED cihazları, kritik sürede müdahale için destek araçlarıdır. Kalp ritmini otomatik olarak analiz eden bu cihazlar yalnızca gerekli olduğunda elektroşok uygular ve sesli - görsel yönlendirmeleri sayesinde kullanıcıyı adım adım yönlendirir. Bu nedenle ilk yardım eğitimi olmayan kişiler tarafından da güvenle kullanılabilir. Müdahale, 112 ekipleri gelene kadar kesintisiz sürdürülmelidir. Çünkü bu ilk dakikalarda yapılan doğru müdahale, hastanın hayatta kalma şansını önemli ölçüde artırır.
