RTÜK Başkanı Daniş'ten Dijital Çağ Uyarısı: Medya Okuryazarlığı Artık Güvenlik Meselesi
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) Başkanı Mehmet Daniş, dijital platformların kamuoyu algısını yönlendirdiğini belirterek doğru bilgiyle yanlış bilginin ayrımının giderek zorlaştığını, medya okuryazarlığının artık bir güvenlik meselesi olduğunu söyledi.
Dijital Ekosistemde Küresel Dayanışma Gerekiyor
Daniş, "Uluslararası Sistemde Kırılma: Krizler, Anlatılar ve Düzen Arayışı" temasıyla Beşiktaş'ta düzenlenen Uluslararası Stratejik İletişim Zirvesi'nin (STRATCOM) "Dijital İletişim Ekosisteminde Küresel Kamuoyunun Dönüşümü" başlıklı panelinde yaptığı konuşmada, her yeni teknolojinin yalnızca bilgi aktarımını değil, toplumsal algıyı ve kamuoyu oluşum süreçlerini kökten değiştirdiğini vurguladı.
"Dijital ekosistemin sağlıklı, adil ve güvenilir şekilde işlemesi, yalnızca ulusal politikalarla değil, bölgesel ve küresel bir dayanışmayla mümkündür" diyen Daniş, "Dijital hegemonya kurmak isteyen yapıların karşısında kendi medeniyet değerlerimizden beslenen ortak bir iletişim ağını tahkim etmek zorundayız. Bu, yalnızca bir tercih değil, kültürel sürekliliğimiz ve iletişim egemenliğimiz açısından stratejik bir zorunluluktur" ifadelerini kullandı.
Birey Artık İçerik Üreticisi ve Dağıtıcısı
Kamuoyunun artık merkezi ve düzenli bilgi dağıtım kurumlarından değil; dağınık, çok katmanlı ve dinamik bir dijital ağ üzerinden oluştuğunu belirten Daniş, yeni düzende bireyin yalnızca içerik tüketicisi değil, aynı zamanda içerik üreticisi ve dağıtıcısı olduğunu kaydetti.
Mehmet Daniş, bu durumun çoğulcu katılımı artırırken bilgi kirliliği, dezenformasyon ve manipülasyon risklerini de beraberinde getirdiğinin altını çizerek "Bugün medya yalnızca aslında hikaye anlatmıyor. Neye güleceğimizi, neye öfkeleneceğimizi ve en önemlisi de belki neyi normal kabul edeceğimizi etkiliyor ve belki de dayatıyor" dedi.
"İzlediğim Şeyden Koru Beni"
Güney Koreli yazar Byung-Chul Han'ın Psikopolitika adlı eserindeki "İstediğim şeyden koru beni" ifadesinin ayrı bir anlam kazandığını vurgulayan Daniş, "Belki de bugün biz bu cümleyi 'İzlediğim şeyden koru beni' olarak anlamalıyız. Burada kastedilen, devletten her şeyi yasaklamasını talep eden bir yaklaşım değildir. Tam tersine bireyin kendi zihinsel ve ahlaki sınırlarını koruma ihtiyacının giderek daha görünür hale gelmesidir" diye konuştu.
Daniş, toplumun artık açık biçimde "Beni kandırma, etkiyi gizleme, ne ile muhatap olduğumu bilmek istiyorum" dediğini belirterek sözlerini şöyle sürdürdü: "Biz RTÜK olarak toplumun bu talebini görmezden gelemeyiz. Kamu düzeni, genel ahlakı, genel sağlığı ve kamu yararını önceleyen sorumlu yayıncılık anlayışımızın merkezinde güçlü bir ilke seti yer almaktadır."
3A Formülü: Akıl, Aile ve Ahlakın Korunması
RTÜK Başkanı, bu çerçevede 3A formülünü esas aldıklarını açıkladı:
- Aklın korunması: Nesnel bilginin bireye iletilmesi, bireyin nesnel bilgiye, doğru bilgiye ulaşabilmesi.
- Ailenin korunması: Özellikle dijital platformlarda güçlenen LGBT dayatmasını düşünürsek ailenin bu dijital dönüşümde ne kadar tehdit altında olduğunu görebiliriz.
- Ahlakın korunması: Dezenformasyonla, bilgi kirliliğiyle, manipülasyonla aslında birbirine karşı düşman edilen veya karşı karşıya getirilen toplumun bir kesimini düşündüğümüzde ahlakın korunmasının da önemli olduğunu düşünüyoruz.
Dijital Çağın En Büyük Meydan Okuması
Daniş, "Dijital çağın en büyük meydan okumalarından biri doğru bilgiyle yanlış bilginin ayırt edilmesindeki zorluktur" diyerek şunları ekledi: "Deepfake teknolojileri, bot hesaplar ve organize dezenformasyon kampanyaları kamuoyunun güven temelini sarsmaktadır. Bu noktada dijital medya okuryazarlığı yalnızca bir eğitim konusu değil, ulusal güvenlik meselesi haline gelmiştir."
RTÜK Başkanı, bu çerçevede üç temel dönüşüm alanına dikkati çekti:
- İçerik ekosisteminin dönüşümü: Dijital platformlar algoritmalar aracılığıyla hangi içeriğin görünür olacağını belirlemektedir.
- Güven ve doğruluk krizi: Dijital çağın en büyük meydan okumalarından biri doğru bilgiyle yanlış bilginin ayırt edilmesindeki zorluktur.
- Kültürel ve değer temelli etkiler: Küresel dijital akışlar yerel kültürleri hem zenginleştirmekte hem de tehdit edebilmektedir.
RTÜK'ün Vizyonu ve Çalışmaları
RTÜK olarak vizyonlarını üç temel eksen üzerinde şekillendirdiklerini kaydeden Daniş, bunları şöyle sıraladı:
- Proaktif düzenleme yaklaşımı: Geleneksel reaktif denetim mekanizmalarının ötesine geçilerek riskleri önceden öngören ve önleyici politikalar geliştiren bir anlayışı esas alıyoruz.
- Uluslararası işbirliği: Dijital platformlar ulus ötesi yapılar olduğu için düzenleme ve uluslararası koordinasyon gerektiriyor.
- Dijital Medya Okuryazarlığı'nın yaygınlaştırılması: 500'ün üzerinde medya okuryazarlığı programı düzenlediklerini, son yıllarda bunu güncelleyerek dijital medya okuryazarlığı yaptıklarını ve özellikle gençlere bu konuda eğitimler vermeyi kendilerine öncelik olarak koyduklarını belirtti.
Daniş, 2018 yılında mevzuatta yaptıkları değişiklikle sosyal medya hariç dijital platformları denetim kapsamına aldıklarını da aktardı.
Daha Güvenli Bir İletişim Dünyası İnşa Edilebilir
Dijital iletişim ekosisteminin sınır ötesi bir yapıya sahip olduğunu dile getiren Daniş, bu nedenle düzenleyici otoriteler arasındaki işbirliğinin büyük önem taşıdığını, başta Arnavutluk ve Azerbaycan'daki muadil otoriteler olmak üzere ikili işbirliklerini ileri düzeyde sürdürdüklerini, denetim paylaşımı, ortak eğitim programları ve teknik işbirlikleri gerçekleştirdiklerini belirtti.
Mehmet Daniş, Avrupa Düzenleyici Otoriteler Platformu (EPRA), Karadeniz Yayıncılık Düzenleyici Otoriteleri Forumu (BRAF), İslam Ülkeleri Yayıncılık Düzenleyici Otoriteleri Forumu (IBRAF) ve yakın zamanda kurulması planlanan Türk Devletleri Yayıncılık Düzenleyici Otoriteler Forumu (T-BRAF) gibi kurucusu oldukları ve sekretaryasını yürüttükleri platformlar aracılığıyla da bölgesel, küresel ölçekte koordinasyon ve dayanışmayı güçlendirmeye gayret ettiklerini ifade etti.
"Sonuç olarak, teknoloji kaderimizin belirleyicisi olmamalıdır, teknoloji bizim için ancak bir araçtır" diyen Daniş, "Dijital iletişim ekosisteminde kamuoyunun dönüşümü bir savrulma olmak zorunda değildir. Doğru regülasyon, güçlü irade ve etik değerleri merkeze alan bir yaklaşımla daha güvenli bir iletişim dünyası inşa edebiliriz" şeklinde konuştu.
RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, ekranlarda ve dijital mecralarda düzenleme ve denetleme faaliyetlerine kararlılıkla devam ettiklerini ve edeceklerini kaydetti.
