Transatlantik İttifakta Tarihi Kriz: Avrupa, İran Savaşına Desteğini Geri Çekiyor
ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'da başlattığı askeri operasyonlara Avrupa'dan gelen destek giderek zayıflarken, transatlantik ilişkilerde yeni ve derin bir gerilim hattı oluşuyor. Washington'ın müttefiklerinden askeri destek baskısı artarken, birçok Avrupa ülkesi bu çağrılara kulaklarını tıkayarak net bir mesaj veriyor: "Bu bizim savaşımız değil."
Trump'ın NATO Tehditleri ve Avrupa'ya Sert Çıkışları
ABD Başkanı Donald Trump, son olarak İngiliz Telegraph gazetesine verdiği demeçte, ABD'yi NATO'dan çıkarmakla tehdit etti. "Her zaman NATO'nun kağıttan kaplan olduğunu biliyordum" diyen Trump, ittifaktan "tiksinti duyduğunu" açıkça ifade etti. Önceki gün ise Fransa ve İngiltere'yi, İsrail'e askeri malzeme taşıyan uçaklara hava sahasını kapattığı gerekçesiyle sert sözlerle hedef almıştı.
Paris yönetimini "çok yardımcı olmamakla" suçlayan Trump, "ABD bunu hatırlayacak" diyerek tepki gösterdi. Ancak Fransa cephesi, savaşın başından beri tutumlarının değişmediğini vurguluyor. Elysee Sarayı kaynakları, Fransız üslerinin bu çatışmada kullanılmasına izin verilmediğini açıkça belirtiyor.
Avrupa Ülkelerinin Hava Sahası ve Üs Kısıtlamaları
Avrupa'nın temkinli yaklaşımı somut adımlara dönüşmüş durumda:
- Fransa: Askeri üslerin kullanımına izin vermiyor.
- İspanya: ABD ve İsrail'in operasyonlarını "uluslararası hukuka aykırı" olarak değerlendirerek savaşa katılmayacağını duyurdu.
- İtalya: ABD'nin İran'a yönelik operasyonlarında üslerini kullandırmadı.
- Polonya: ABD'nin Ortadoğu'ya hava savunma sistemi gönderme talebine "ulusal güvenlik önceliğimizdir" diyerek olumsuz yanıt verdi.
- İsviçre: Askeri uçuşlara sınırlamalar getirdi.
İngiltere'nin Denge Politikası ve Avrupa'ya Yönelimi
İngiltere Başbakanı Keir Starmer yönetimi, Avrupa ülkeleriyle dayanışma mesajı verirken, Washington'ın askeri hareketliliğini olabildiğince sınırlamaya çalışıyor. Starmer, Başbakanlık Ofisi'nde düzenlediği basın toplantısında şunları söyledi:
- Ortadoğu'daki savaşın ekonomik etkilerinin zorluklarına dikkat çekti.
- Halka karşı dürüst olunması gerektiğini vurguladı.
- Enerji faturalarına getirilen üst sınır ve akaryakıt vergisi indirimleri gibi mevcut önlemleri hatırlattı.
Starmer, "İngiltere'nin uzun vadeli ulusal çıkarlarının, Avrupa Birliği ve Avrupalı müttefiklerle daha yakın bir ortaklık gerektirdiğinin giderek daha da netleştiğini" ifade ederek, gelecek haftalarda AB ortaklarıyla yeni ortaklıklar kurmak amacıyla bir zirve düzenleyeceklerini duyurdu.
Avrupa'nın Tutumunun Arkasındaki Nedenler
Avrupa başkentlerinin bu tutumunun arkasında birkaç temel neden öne çıkıyor:
- ABD'nin savaş hedeflerinin belirsizliği ve yeterli müttefik istişaresi yapılmadan harekete geçilmesi.
- Kıtanın doğusunda devam eden Rusya-Ukrayna Savaşı'nın Avrupa'nın askeri kapasitesini ve önceliklerini zaten zorlaması.
- Trump yönetiminin geçen bir yıl boyunca Avrupa'yı "aşağılayan" ve Ukrayna Savaşı'nın bedelini ödemesi gerektiğini ifade eden açıklamaları.
İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'in, ABD'nin İran savaşını ve İsrail'in Filistin toprakları ile Lübnan'daki işgalini kınayan açıklamaları, Avrupa'da ABD'ye yönelik caydırma stratejisinin lideri konumuna yükselmesini sağladı.
NATO'nun Geleceği ve İstihbarat Paylaşımındaki Sınırlamalar
Tüm bu gelişmeler, "NATO dağılmanın eşiğinde mi?" sorusunu gündeme getiriyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ittifakın askeri üslere erişim izni vermemesini eleştirerek NATO'yu "tek yönlü bir yol" olarak tanımladı ve İran'daki çatışma bittiğinde bu ilişkinin yeniden incelenmesi gerektiğini söyledi.
İngiltere'nin ABD ile askeri koordinasyonda daha temkinli davrandığı, bazı hassas toplantılara erişimi sınırladığı bildiriliyor. Almanya ise şimdilik ABD üslerine erişim izni vermeye devam etse de bunun hukuki sonuçları konusunda endişeler artıyor.
Bu durum, ABD ile Avrupa arasındaki jeopolitik ayrımın giderek derinleştiğini ve sertleştiğini açıkça gösteriyor. Transatlantik ittifak, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülmemiş bir krizle karşı karşıya kalırken, uluslararası sistemde yeni bir denge arayışı hız kazanıyor.
