Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) Davos'taki buluşması, küresel siyasette tarihi bir dönüm noktasına tanıklık etti. Kanada Başbakanı Mark Carney, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan ABD liderliğindeki batı ittifakının artık sona erdiğini resmen ilan etti. Liderlerin ortak mesajı netti: "Eski dünya bitti ve geri dönmeyecek."
Bir Geçiş Değil, Köklü Bir Kopuş
Kanada Başbakanı Mark Carney, yaşanan süreci basit bir geçiş olarak değil, derin bir kopuş olarak tanımladı. Carney, yeni dönemi şu sözlerle özetledi: "Büyük güç rekabetinin yoğunlaştığı, en güçlü ülkelerin ekonomik entegrasyonu bir baskı ve zorlama aracı olarak kullandığı bir sistemin içindeyiz." Orta ölçekli ülkelerin artık uyum göstererek veya taviz vererek güvende kalamayacağını vurgulayan Carney, "Uyum güvenlik satın almayacak. Bu artık işe yaramıyor" ifadelerini kullanarak durumun ciddiyetine dikkat çekti.
"Hepimiz Menüde Olabiliriz" Uyarısı
Carney, orta güçlerin geleceği konusunda çarpıcı bir uyarıda bulundu: "Ya duvarları yükselterek içimize kapanacağız ya da daha iddialı bir yol seçeceğiz." Orta güçlerin birlikte hareket etmemesi halinde masada değil, "menüde" yer alacakları konusunda uyardı. Bu ifade, küresel arenada yalnız kalan ülkelerin pasif bir konuma düşebileceğini gözler önüne serdi.
Macron'dan İstikrarsızlık ve İş Birliği Çağrısı
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da benzer endişeleri dile getirdi. Gözündeki rahatsızlık nedeniyle güneş gözlüğüyle katıldığı toplantılarda konuşan Macron, uluslararası sistemin "benzeri görülmemiş bir istikrarsızlık noktasına" ulaştığını belirtti. Dünyada çatışmaların neredeyse normalleştiğini ve emperyalist hırsların yeniden ortaya çıktığını vurgulayan Macron, "Kanun tanımayan bir dünyaya doğru ilerliyoruz" dedi.
Macron, ekonomik alanda da korumacı politikaların ve ticaret savaşlarının "yalnızca kaybedenler" yaratacağı değerlendirmesinde bulundu. ABD'nin gümrük vergileri ve ticaret politikaları üzerinden Avrupa'nın çıkarlarını hedef aldığını savunan Macron, bu yaklaşımın "Avrupa'yı zayıflatmayı ve boyun eğdirmeyi" amaçladığını ifade etti.
Avrupa'dan Destek ve Tepkiler
Kanada Başbakanı ve Fransa Cumhurbaşkanı'na destek, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'den geldi. Von der Leyen, "eski düzen öldü" sözleriyle Avrupa'nın ABD'ye karşı bütünlükçü bir politika geliştirmesi gerektiğini savundu. Ayrıca, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, ABD'nin Grönland'a karşı askeri güç kullanması durumunda ülkesinin de aynısını yapmaktan kaçınmayacağını açıkladı.
Ticaret Anlaşması Askıya Alındı
ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland üzerinden Avrupa'yı ekonomik yaptırımlarla tehdit etmesi, Davos'taki gündemi belirledi. Bu gelişmelerin ardından, Avrupa Parlamentosu (AP), AB ile ABD arasında Temmuz 2025'te uzlaşılan ticaret anlaşmasının onay sürecini durdurdu. Bu karar, transatlantik ilişkilerdeki gerilimin somut bir yansıması oldu.
Çin'e Yönelik Sıcak Mesajlar
Atlantik İttifakı'nın iki yakası arasındaki kopuş somutlaşırken, Avrupa ve Kanada'dan Çin'e yönelik sıcak mesajlar da dikkat çekti. Kanada Başbakanı Mark Carney'nin geçen hafta Pekin ziyaretinde önemli ticaret anlaşmalarına imza atması ve ilişkiyi "stratejik ortaklık" olarak nitelemesinin ardından, Macron da Çin ile ilişkileri geliştirme vurgusu yaptı. Macron, "Avrupa'da doğrudan yapılan Çin yatırımlarına ihtiyacımız var" diyerek Pekin'e zeytin dalı uzattı.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın da gelecek hafta Pekin'e kapsamlı bir ziyaret gerçekleştireceği belirtildi. Starmer'ın Çin ile "altın dönemi" yeniden canlandırmak misyonuyla hareket edeceği kaydedildi.
Küresel Piyasalarda "Amerika'yı Sat" Dalgası
ABD ile Avrupa arasındaki jeopolitik gerilim, küresel piyasalarda da sert etkiler yarattı. Trump'ın Grönland üzerinden tırmandırdığı gerilim, piyasalarda "Amerika'yı sat" hareketini tetikledi. Bu dalgada:
- ABD tahvil fiyatları düşerken getiriler hızla yükseldi.
- Dolar endeksi yaklaşık yüzde 1 geriledi, euro ise dolar karşısında yüzde 0,6 değer kazandı.
- Güvenli liman arayışıyla altın ve gümüş rekor seviyelere çıktı; altın, 2020'den bu yana en güçlü günlük yükselişine yöneldi.
- ABD hisse senetleri sert satış gördü: Dow Jones 800 puanın üzerinde, S&P 500 ve Nasdaq yüzde 2'den fazla düşüş yaşadı.
Bu gelişmeler, batı ittifakındaki çatlakların sadece siyasi değil, aynı zamanda ekonomik sonuçlar doğurduğunu gösterdi.
