Doğum İzni Süresi 24 Haftaya Çıkıyor, Babalık İzni 10 Güne Uzuyor
Türkiye'de doğum izni süresi önemli bir artışla karşı karşıya. Meclis'e sunulan yeni kanun teklifiyle, doğum sonrası analık izni 8 hafta daha artırılarak toplam süre 24 haftaya çıkacak. Bu düzenleme, ülkemizi dünya ortalaması olan 24,7 haftaya yaklaştıracak önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Babalık İzni ve Koruyucu Aile Düzenlemesi
Teklifin getirdiği bir diğer önemli değişiklik ise babalık izninde yaşanacak. İş Kanunu'nda yapılacak değişiklikle, çocuğu doğan babalar için 5 gün olan mazeret izni, memurlardaki gibi 10 güne çıkarılacak. Böylece işçi ve memurlar arasındaki babalık izni eşitsizliği de ortadan kalkmış olacak.
Koruyucu aile olan işçi ve memurlar için de 10 günlük mazeret izni öngören teklif, daha önce sadece evlatlık edinenler için var olan bu hakkı genişletiyor. Bu düzenleme, koruyucu aile olan çalışanların da çocuklarıyla ilgilenebilmeleri için önemli bir fırsat sunacak.
Doğum Öncesi Çalışma Süresi Kısaltılıyor
Hamileliği sağlıklı seyreden kadınların doktor raporuyla doğumdan önce çalışabilecekleri süre de değişiyor. Önceden 3 hafta olan bu süre, 2 haftaya indiriliyor. Bu sayede kadınlar, 24 haftalık doğum izninin 22 haftaya kadarını doğum sonrasında kullanabilecekler.
Rapor Parası Eşitsizliği: İşçi ve Memur Arasındaki Büyük Fark
Doğum izni süresindeki iyileştirmelere rağmen, rapor parası konusundaki eşitsizlik devam ediyor. Memur kadınlar doğum izni sırasında maaşlarının tamamına yakınını alırken, işçi ve esnaf kadınlar son 12 aylık ortalama ücretlerinin sadece üçte ikisini alabiliyorlar.
SGK'nın Geçici İş Göremezlik Ödeneği
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 4/a (SSK) ve 4/b (BAĞ-KUR) kapsamındaki kadınlara analık izni sırasında geçici iş göremezlik ödeneği veriyor. Bu ödeneğin miktarı, işçinin son 12 aylık prime esas kazancının üçte ikisi oranında belirleniyor.
2021 yılında yapılan değişiklikle, ödeneğin hesaplanmasında dikkate alınan süre 3 aydan 12 aya çıkarıldı. Bu değişiklik, asgari ücretin üzerinde kazançla çalışan işçileri olumsuz etkiliyor. Özellikle yüksek enflasyon ortamında, doğum yapan işçi statüsündeki kadınların eline geçen paranın değeri önemli ölçüde azalıyor.
Somut Örnekle Aradaki Fark
Ücreti 1,5 asgari ücret tutarında olan ve nisan ayında doğum iznine ayrılan bir işçi örneğini ele alalım. Bu işçiye mevcut sistemde 24 hafta için toplam 155.465 TL ödenecek. Oysa 2021 öncesi sistem devam etseydi, aynı işçiye 184.968 TL ödenecekti. Aradaki fark tam 29.502 TL'yi buluyor.
Temmuz ayında ara zam alan işçilerin kaybı ise daha da artıyor. Örnekteki işçi kadın, doğum izninde son ücretinin ancak yüzde 56'sını alabilirken, memur kadınlar neredeyse tam maaşlarını almaya devam ediyorlar.
Memurların Durumu ve SGK Harcamaları
Devlet Memurları Kanunu'na göre, memurların doğum izni sırasında fiili çalışmaya bağlı ödemeler hariç, mali hakları ile sosyal yardımları kesilmiyor. Öğretmenler gibi bazı gruplar ek ders ücreti alamasa da, diğer memurlar doğum izni sırasında genellikle son maaşlarının tamamına yakınını alabiliyorlar.
SGK verilerine göre, 2025 yılında doğum izni kullanan 4/a'lı (SSK) 410.045 kadına 12 milyar 650 milyon lira, 4/b'li (BAĞ-KUR) 10.255 kadına ise 291 milyon lira geçici iş göremezlik ödeneği verildi. SGK'nın 2025 yılındaki toplam harcaması 5,56 trilyon lira olduğu düşünüldüğünde, geçici iş göremezlik ödeneğinde yaşanacak yüzde 50'lik bir artış bile kurum bütçesinde çok küçük bir kalem olarak görülüyor.
Nüfus Politikaları ve Doğurganlık Hızı
Bu düzenlemelerin arka planında, Türkiye'nin düşen doğurganlık hızı yer alıyor. 2024 yılı itibarıyla doğurganlık hızı 1,48'e düşmüş durumda. Bu oran, nüfusun kendini yenileyebilmesi için gereken 2,1'in oldukça altında seyrediyor. Hükümet, doğurganlık hızını artırmak için çeşitli tedbirler alırken, doğum izni sürelerindeki iyileştirmeler de bu politikaların bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Dünya genelinde doğum izni süreleri ülkeden ülkeye büyük farklılıklar gösteriyor. Gürcistan 104 hafta ile en uzun süreye sahipken, Bulgaristan'da 58, Arnavutluk, Avustralya, Bosna Hersek ve İngiltere'de 52, Yunanistan'da 43, İrlanda'da ise 42 hafta doğum izni veriliyor.
Doğum izni sürelerindeki iyileştirmeler olumlu karşılanırken, rapor parası konusundaki eşitsizliğin giderilmesi için de adımlar atılması bekleniyor. Özellikle bebek masraflarının arttığı bu dönemde, annelerin bütçelerine anlamlı katkı sağlayacak düzenlemelerin aileler için büyük önem taşıdığı vurgulanıyor.
