Hileli Bordroda İşçi Hakları: Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Alınır?
İşçi ile işveren arasındaki anlaşmazlıklarda fazla çalışma ücreti önemli bir yer tutuyor. Ne yazık ki bazı işverenler, işçilerine fazla çalışma ücreti ödememek için bordro hilesine başvuruyorlar. Fiilen ödenmeyen fazla çalışma ücretleri, bordroda ödenmiş gibi gösterilerek çalışanlar ciddi mağduriyetler yaşıyorlar. Yargıtay, bu tür hileli bordro durumlarında fazla çalışma, bayram ve genel tatil günü ücretlerinin aslında ödenmediğini açıkça kabul ediyor. Peki hileli bordro nasıl kanıtlanır ve çalışanlar haklarını nasıl alabilirler?
İmzalı Bordro ve İspat Yükümlülüğü
Yargıtay'a göre fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordro, sahteliği ispatlanıncaya kadar kesin delil niteliğindedir. İmzalanmış bordroda görünen fazla çalışma alacağı ödenmiş sayılır. Ancak bu durum, işçinin hak arama sürecini tamamen engellemez. İşçi, bordrodaki ücretin gerçek olmadığını kanıtlayabilirse, imzalamış olsa bile hakkını arayabilir.
Fazla Çalışmanın Kanıtlanması
Fazla çalışmanın ispatı konusunda iş yeri kayıtları, iş yerine giriş çıkışı gösteren belgeler ve iş yeri iç yazışmaları delil olarak kabul edilir. Eğer fazla çalışma bu şekilde yazılı belgelerle kanıtlanamazsa, tanık beyanlarına başvurulur. Ayrıca işçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğu da fazla çalışma yapılıp yapılmadığının tespitinde dikkate alınır. Bordroyu imzalamayan işçi için süreç daha kolaydır; bu durumda işçi, yazılı belgelerin yanı sıra tanık göstererek de fazla çalıştığını ispatlayabilir.
Hileli Bordroda Ücretin Yeniden Hesaplanması
Bordrodaki ücretin işçinin gerçek ücretini yansıtmadığı tespit edilirse, imzalı ve imzasız bordroya göre ayrım yapılır. İmzalı bordroda yer alan fazla çalışma saati işçiyi bağlar, ancak işçi bordrodaki süreden daha fazla çalıştığını yazılı belgeyle ispatlayabilir. Yazılı belgeyle ispatlanması halinde, bordroda ödendiği belirtilen fazla çalışma ücreti, işçinin gerçek ücreti üzerinden hesaplanan alacaklardan mahsup edilir ve aradaki fark ödenir. Eğer imzalı bordrodaki fazla çalışma süresinden daha fazla çalışma yapıldığı yazılı belgelerle ispatlanamazsa, bordrodaki fazla çalışma saatinin gerçek süreyi yansıttığı ancak karşılığı olan ücretin gerçek ücreti yansıtmadığı kabul edilir ve ücret yeniden hesaplanır.
Yargıtay'ın Hileli Bordro Yaklaşımı
Yargıtay, bordro hilesinin söz konusu olduğu hallerde, bordrodaki fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ve ulusal bayram ile genel tatil ücreti gibi ödemelerin aslında bu çalışmaların karşılığı değil, işçinin temel ücretinin bir parçası olduğunu kabul ediyor. Bordronun hileli olması durumunda işçi tarafından imzalanmış veya imzalanmamış olması sonucu değiştirmiyor. Hileli bordro varsa, işçi bordroyu imzalamış olsa bile bordroda gösterilen fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretinin ödenmediği kabul ediliyor. İşçinin fazla çalışma iddiası kanıtlanırsa, hileli bordroda gösterilen tutarlardan mahsup edilemiyor.
Örneğin, işçiye her ay 35.000 TL net ücret ödendiği halde bordroda her ay farklı fazla çalışma saati yazıyorsa, işçi bordroyu imzalamış da olsa bu bordro hileli kabul ediliyor. Bordroda yazan fazla çalışma sürelerinden bağımsız olarak işçi tanık göstererek fazla çalışma iddiasını kanıtlayabilir. Kanıtlanan bu süreler için fazla çalışma ücreti hesaplanır ve hesaplanan tutar mahsuplaşmaya konu edilmez. Hileli bordroda yer alan fazla çalışma ücreti hiç ödenmemiş sayılır, bu da işçinin hak talebini güçlendirir.
