Avrupa'nın Nükleer Caydırıcılık Tartışması: Jeopolitik Dönüşümün Sert Yüzü
Üç yıl öncesine kadar başta Almanya olmak üzere birçok Avrupa ülkesi, enerji politikalarında nükleer santrallerin kapatılmasını tartışıyordu. Ancak bugün kıta, çok daha sert ve karmaşık bir başlıkla karşı karşıya: Avrupa'nın kendi nükleer caydırıcılığını inşa edip edemeyeceği. ABD'ye olan güvenin sarsılması ve Rusya tehdidinin gölgesinde, bu tartışma Avrupa başkentlerinde yeniden alevlendi.
Transatlantik Bağlardaki Kırılmalar ve Güvenlik Senaryoları
Özellikle Donald Trump liderliğindeki bir ABD'nin NATO'nun 5. maddesine bağlılığına dair geçmişte yaptığı sorgulamalar, transatlantik ilişkilerde derin kırılmalara yol açtı. Bu durum, Avrupa'da "ABD'siz güvenlik" senaryolarını yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı. Politico'nun haberine göre, bu tartışmalar hafta sonu düzenlenen Münih Güvenlik Konferansı sırasında öne çıktı. Konu, tam da ABD ile Rusya arasında resmen yenilenmeyen Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması'nı (START) takiben daha da önem kazandı.
Baltık Ülkelerinden Yükselen Sesler ve Yeni Fırsatlar
Rusya'ya komşu Baltık ülkeleri, güvenlik kaygılarını en yüksek sesle dile getirenler arasında yer alıyor. Estonya Savunma Bakan Yardımcısı Tuuli Duneton, Avrupa'da ortak bir nükleer caydırıcılık fikrine kapıyı kapatmadıklarını belirterek, ABD'nin hâlâ müttefiklerine nükleer şemsiye sağlama taahhüdünün sürdüğünü vurguladı. Letonya Başbakanı Evika Siliņa da benzer bir çizgide, nükleer caydırıcılığın "yeni fırsatlar" yaratabileceğini söyledi ancak bunun uluslararası yükümlülüklerle uyumlu olması gerektiğinin altını çizdi.
Bu yaklaşım, Avrupa'nın güvenlik mimarisinde ikinci bir "sigorta katmanı" oluşturma arayışına işaret ediyor. Özellikle Trump döneminde NATO müttefiklerine yönelik eleştiriler ve Grönland'ın ilhakına dair çıkışlar, Avrupa'da stratejik özerklik tartışmalarını hızlandırdı.
Fransa ve İngiltere Merkezli Seçenekler
Bugün Avrupa'da nükleer silaha sahip yalnızca iki ülke bulunuyor: Fransa ve İngiltere. Londra, NATO'nun Nükleer Planlama Grubu içinde yer alırken, Paris kendi bağımsız nükleer doktrinini sürdürüyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ülkesinin nükleer çıkarlarının Avrupa boyutu olduğunu vurgulasa da nihai kararın tamamen Paris'e ait olduğunu hatırlatıyor.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile Macron'un Münih'teki konuşmalarında Avrupa nükleer caydırıcılığına değinmeleri, konunun artık marjinal bir fikir olmaktan çıktığını gösteriyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise Avrupa içindeki tartışmalara karşı olmadığını, ancak bunun ABD'nin nükleer şemsiyesinin yerini almaması gerektiğini belirtiyor.
Masa Başındaki Altı Senaryo
Konferans sırasında paylaşılan bir politika notunda, Avrupa için altı farklı nükleer senaryo sıralandı:
- ABD caydırıcılığına daha güçlü bağlanmak
- Fransa ve İngiltere'nin rolünü artırmak
- "Avro-caydırıcılık" adı altında ulus üstü bir yapı kurmak
- Bazı ülkelerin bağımsız nükleer kapasite geliştirmesi
- Mevcut Fransız kapasitesinin diğer ülkelerce desteklenmesi
- Nükleer yerine konvansiyonel caydırıcılığa ağırlık verilmesi
İspanya Başbakanı Pedro Sánchez ise nükleer yeniden silahlanmanın doğru yol olmadığını savunarak, Avrupa'nın güçlenmesi gerektiğini ancak bunun nükleer başlıklarla sağlanamayacağını ifade etti.
Enerjiden Silaha Uzanan Sert Dönüşüm
Avrupa'nın üç yıl önce nükleer enerji santrallerini kapatmayı tartışırken bugün nükleer caydırıcılığı konuşması, jeopolitik gerçekliğin sert dönüşümünü ortaya koyuyor. Ukrayna savaşı ve Rusya'nın saldırgan tutumu, kıtada güvenlik algısını kökten değiştirdi. ABD'nin rolüne dair soru işaretleri de bu dönüşümü hızlandırdı.
Şimdi gözler, Macron'un mart ayında yapacağı ve Fransa'nın nükleer doktrinini ayrıntılı biçimde ele alması beklenen konuşmada. Avrupa başkentleri, sözlerin somut önerilere dönüşüp dönüşmeyeceğini yakından izleyecek. Kıta için asıl soru şu: "Enerji politikalarında nükleerden uzaklaşmayı tartışan Avrupa, güvenlik politikalarında nükleer caydırıcılığı gerçekten sahiplenmeye hazır mı?" Transatlantik bağların zayıfladığı bir dönemde verilecek yanıt, Avrupa'nın stratejik geleceğini belirleyecek.
