Kısmi Emeklilikte Kimler Aynı Koşullara Tabi? İşte Tüm Detaylar
Sosyal güvenlik sisteminde kısmi emeklilik, normal emeklilik için yeterli prim günü bulunmayanlara sağlanan bir hak olarak öne çıkıyor. Ancak bu haktan yararlanma koşulları, sigortalı çalışmaya başlama tarihine ve çalışılan statüye göre önemli farklılıklar gösteriyor. Özellikle 2008 yılı öncesi ve sonrası dönemler arasında belirgin değişiklikler bulunuyor.
2008 Öncesi ve Sonrası Dönemler Arasındaki Farklar
2008 yılından önce ilk defa sigortalı çalışmaya başlayanlar için SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı kapsamında kısmi emeklilik koşulları arasında ciddi farklar mevcuttu. 2008 yılından sonra çalışmaya başlayan esnaf (4/b) ve memur (4/c) statüsündeki kişilerin kısmi emeklilik koşulları eşitlenirken, işçi (4/a) statüsündekiler için prim gün sayısı kademeli olarak artırıldı. 2017 yılından sonra başlayanlar arasında ise tam anlamıyla eşitlik sağlandı.
Kısmi Emeklilik Koşulları Nasıl Değişiyor?
Normal emeklilikte olduğu gibi, kısmi emeklilikte de koşullar çalışılan statüye ve ilk defa çalışmaya başlama tarihine göre değişiklik gösteriyor. İlk defa 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı çalışmaya başlayan SSK'lılar, 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günüyle kadınlar 58, erkekler 60 yaşında kısmi emekli aylığı bağlatabilirler.
BAĞ-KUR'lular ise 5400 prim günüyle kadınlar 56, erkekler 58 yaşında, Emekli Sandığı iştirakçileri de 3600 prim günüyle 60 yaşında kısmi emekli olma hakkına sahipler. 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında çalışmaya başlayan SSK'lılar için 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günü şartı bulunuyor.
2008 Sonrası Başlayanlar İçin Koşullar
İlk defa sigortalı çalışmaya 30 Nisan 2008 tarihinden sonra başlayan 4/a, 4/b ve 4/c statüsündeki çalışanlar, en az 5400 prim günü bulunmaları şartıyla 31 Aralık 2035 tarihine kadar kadınlar 61, erkekler 63 yaşında kısmi emekli olabilecekler. Ancak 5400 prim gününü 31 Aralık 2035 tarihinden sonra tamamlayanlar, normal emeklilik yaşına 3 yıl ilave edilmek suretiyle kısmi emeklilikten yararlanabilecekler.
Emeklilik yaşının 65 yaşı aşamayacağı da unutulmamalı. İlk defa 30 Nisan 2008 sonrası sigortalı çalışmaya başlayan 4/a'lılar için bir geçiş süreci bulunuyor. 4/a'lılarda prim günü 5400 yerine 1 Mayıs – 31 Aralık 2008 tarihlerinde başlayanlar için 4600 gün, daha sonra başlayanlar için ise her yıl 100 gün artırılarak uygulanacak.
Tam Eşitlik Ne Zaman Sağlandı?
İşçi, memur ve esnafın kısmi emekliliğinde tam eşitlik, 1 Ocak 2016 tarihinden sonra başlayanlar için sağlandı. Bu tarihten sonra çalışmaya başlamış herkes aynı kurala tabi olacak. Örneğin 2013 yılında çalışmaya başlayan bir kişi, 4/a statüsünde 5100 prim günüyle emekli olabilir.
Ancak bu statüde emekli olabilmek için 5100 günü tamamlamaya 1260 gün kala isteğe bağlı sigorta primi ödemeyi bırakıp fiilen 4/a statüsünde 1260 gün çalışmak gerekiyor. Aksi takdirde tamamını isteğe bağlı sigorta primi ile doldurmaya çalışılırsa 5100 gün ile değil 5400 prim günüyle emekli olunabiliyor.
Sık Sorulan Diğer Konular
Fazla çalışma için denkleştirme nasıl yapılır? İş Kanununa göre, çalışma süresi haftada en fazla 45 saattir. Tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, iş yerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir.
Günlük çalışma süresi 11 saati aşmamak şartıyla, her 7,5 saatlik fazla çalışma için bir günlük izin kullandırılmasında yasaya aykırılık bulunmuyor. Ancak bir günlük çalışma süresi 11 saati aşarsa, aşan kısım için denkleştirme yapılamaz ve o sürenin parasının ödenmesi gerekiyor.
Prim günlerini kaç güne tamamlamak avantajlıdır? Mevcut kanuna göre, 4500 prim günüyle emekli olmak ile 7000 günle emekli olmak arasında aylık miktarı bakımından bir fark bulunmuyor. Örneğin 2003 yılında çalışmaya başlayan bir kişi, SSK'dan 4500 prim günüyle 58 yaşında kısmi emeklilik hakkından yararlanabilir.
2000 öncesindeki sigortasız çalışma sigorta başlangıcı saydırılabilir mi? Sigortasız çalışanlar iş mahkemesinde hizmet tespit davası açabiliyorlar. Hizmet tespit davası için beş yıllık hak düşürücü süre uygulanır ve bu süre işten ayrılma tarihinde başlıyor.
Yargıtay, bir kişi sigortasız çalıştığı iş yerinde sonradan sigortası yaptırılarak çalıştırılmışsa beş yıllık hak düşürücü süreyi son ayrıldığı tarihten başlatıyor. Ancak sigortasız çalıştırıldığı iş yerinde hiç ara verilmeden sonradan sigortalı çalıştırılmamışsa, dava açılsa da sonuç alınamayabiliyor.
