Dünyada 138 Milyon Çocuk İşçi: BM'nin 2025 Hedefi Gerçekleşmedi
Birleşmiş Milletler'in 2000 yılında aldığı kararla, çocuk işçiliğini 2025 yılına kadar sıfırlama hedefi belirlenmişti. Ancak güncel veriler, bu hedefin henüz gerçekleşmediğini ortaya koyuyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu'nun (UNICEF) tahminlerine göre, dünya genelinde hala 138 milyon çocuk işçi bulunuyor.
Çocuk İşçiliğinin Dağılımı ve Tehlikeli İşler
Rakamların detaylandırılması, durumun ciddiyetini daha da netleştiriyor. Toplam çocuk işçilerin 78 milyonu erkek, 59 milyonu ise kız çocuğu olarak kayıtlara geçmiş durumda. Daha da endişe verici olan ise, bu çocukların yaklaşık 54 milyonunun tehlikeli işlerde çalıştırılıyor olması. Tehlikeli işler, çocukların fiziksel ve zihinsel gelişimlerini ciddi şekilde olumsuz etkileyen, hatta hayatlarını riske atan faaliyetleri kapsıyor.
Fas'ta Başlayan Konferans ve Küresel Kampanya
Bu soruna dikkat çekmek ve çözüm yollarını hızlandırmak amacıyla, Fas'ta 6. Küresel Çocuk İşçiliğinin Ortadan Kaldırılması Konferansı başladı. Konferans öncesinde, dünya çapında "çocuk işçiliğine kırmızı kart" kampanyası başlatıldı. Kampanya kapsamında sosyal medya platformlarında, bu sloganın yazılı olduğu kartlarla çekilmiş fotoğraflar paylaşılarak farkındalık artırılmaya çalışılıyor.
Konferans, ILO işbirliğiyle Fas'ın ev sahipliğinde düzenleniyor. Etkinlik, çocuk işçiliğinin ortadan kaldırılmasına yönelik eylemleri hızlandırmak amacıyla hükümetleri, işveren ve işçi örgütlerini, sivil toplumu, uluslararası örgütleri, özel sektör temsilcilerini, akademisyenleri ve çocukları bir araya getiriyor.
Çocuk İşçiliğinin Tanımı ve Etkileri
ILO'ya göre çocuk işçiliği, çocukları çocukluklarını yaşamaktan alıkoyan, potansiyellerini ve saygınlıklarını eksilten, zihinsel ve fiziksel gelişimlerini olumsuz yönde etkileyen işler olarak kabul ediliyor. Aşağıdaki durumlar çocuk işçiliği kapsamında değerlendiriliyor:
- Çocuklar için zihinsel, fiziksel, toplumsal ve ahlaki yönden tehlikeli ve zararlı işler
- Çocukları okula devam etmekten alıkoyan faaliyetler
- Çocukları okuldan daha erken ayrılmaya mecbur bırakan işler
- Çocukların okullarıyla birlikte yürütmek zorunda kaldıkları ağır ve uzun süreli çalışmalar
En kötü biçimlerinde ise çocuk işçiliği, çocukları köleleştiren, ailelerinden ayıran, ciddi hastalıklara maruz bırakan ve erken yaşlarda büyük şehirlerde yalnız başına kalmalarına neden olan işler olarak tanımlanıyor.
Türkiye'de Çocuk İşçiliği ve Mevcut Durum
Türkiye de çocuk işçiliği ile mücadele konusunda çalışmalar yürütüyor. 2017 – 2023 yıllarını kapsayan dönemde çocuk işçiliği ile mücadele ulusal programı uygulandı. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2024 yılı verilerine göre, Türkiye'de 15-17 yaş grubunda yer alan 920 bin çocuk işgücüne katılıyor. Bu çocukların 869 bini fiilen çalışıyor.
Kanunlardaki Çelişkiler ve Çözüm Önerileri
Türkiye'de çocuk işçi çalıştırma yasağı konusunda kanunlar arasında belirgin çelişkiler bulunuyor. 2017 – 2023 yıllarını kapsayan Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programı Eylem Planı'nda, iki kanun arasındaki çelişkinin ortadan kaldırılması öngörülmüş olsa da, bu düzenleme henüz hayata geçirilemedi.
4857 Sayılı İş Kanunu'nun 71'inci maddesine göre, 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasak. Ancak 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 173'üncü maddesi, 12 yaşını doldurmuş çocukların fabrika ve imalathaneler ile maden işlerinde amele ve çırak olarak çalıştırılabilmesine izin veriyor. Bu çelişkinin giderilmesi, Türkiye'nin çocuk işçiliğiyle mücadelesine önemli katkı sağlayacaktır.
İş Kanunu'na göre 14 yaşını tamamlamış 15 yaşını tamamlamamış çocuklar sadece hafif işlerde çalıştırılabilirken, Umumi Hıfzıssıhha Kanunu 12 – 14 yaş arasındaki çocukların fabrika, imalathane ve maden işlerinde çalıştırılmasına izin veriyor. Kanunlar arasındaki bu uyumsuzluk, çocuk işçiliği ile mücadelede ciddi bir engel oluşturuyor.
Geleceğe Yönelik Beklentiler ve Küresel Çabalar
2000 yılından bu yana çocuk işçi sayısının yaklaşık 100 milyon azalması, olumlu bir gelişme olarak görülse de, hala 138 milyon çocuğun işçi olarak çalıştırılması, hedeflenen noktadan uzak olduğumuzu gösteriyor. 2020-2024 yılları arasında çocuk işçi sayısı 22 milyon, tehlikeli işlerde çalışan çocuk sayısı ise 25 milyon kişi azaldı. Ancak bu azalma, BM'nin 2025 hedefine ulaşmak için yeterli değil.
Fas'ta düzenlenen konferansın, çocuk işçiliğinin ortadan kaldırılmasına yönelik küresel çabaları hızlandırması ve somut adımlar atılması bekleniyor. Kampanyalar ve farkındalık çalışmaları, bu mücadelenin önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.
