İran'da geçtiğimiz ay başlayan ve ülke geneline yayılan geniş çaplı protestolar, hem gözaltı rakamları hem de can kayıplarına ilişkin çarpıcı iddialarla gündem olmaya devam ediyor. Ülke yönetimi, gösterileri kontrol altına alma çabaları kapsamında sert önlemler alırken, bağımsız insan hakları kuruluşlarından gelen rakamlar uluslararası toplumda endişe yarattı.
Gözaltı Sayısı ve Protestoların Başlangıcı
İran devlet televizyonu, ismi açıklanmayan bir güvenlik kaynağına dayandırdığı haberinde, ülke çapındaki rejim karşıtı eylemler sırasında 3 bin kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Yetkililer, gözaltına alınan bu kişilerin "terör örgütleri" ile bağlantılı olduğu veya olayları kışkırtmakla suçlandığını öne sürdü.
Söz konusu protesto dalgası, 28 Aralık 2025 tarihinde Tahran'ın kalbi konumundaki Büyük Çarşı'da patlak verdi. Esnafın öncülük ettiği ilk gösteriler, yerel para biriminin döviz karşısında hızla değer kaybetmesi ve derinleşen ekonomik sıkıntılar nedeniyle başladı. Kısa sürede diğer şehirlere de sıçrayan eylemler, kitlesel bir halk hareketine dönüştü.
Şiddetlenen Olaylar ve İnternet Kesintisi
Protestolar, başkent Tahran'da 8 Ocak tarihinde şiddetlendi. Çıkan çatışma ve olayların ardından İran yönetimi, iletişimi ve bilgi akışını kontrol altına almak amacıyla ülke genelinde internet erişimini büyük ölçüde engelledi. Bu hamle, hem ülke içindeki koordinasyonu zorlaştırdı hem de dış dünyaya yaşananlara dair görüntü ve bilgi akışını ciddi şekilde kısıtladı.
İranlı resmi yetkililer, protestolar sırasında hayatını kaybeden veya yaralananların toplam sayısına ilişkin şu ana kadar herhangi bir resmi açıklama yapmaktan kaçındı. Bu sessizlik, olayların boyutuna dair belirsizliği ve endişeleri daha da artırdı.
Bağımsız Kaynaklardan Gelen Çarpıcı Rakamlar
Resmi açıklamaların yokluğunda, ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından paylaşılan veriler, durumun vahametini gözler önüne serdi. HRANA'nın bildirdiğine göre, gösterilerde çıkan olaylarda 2 bin 677 kişi hayatını kaybetti. Aynı kaynak, 19 bin 97 kişinin de gözaltına alındığını duyurdu.
Bu rakamlar, resmi makamların açıkladığı gözaltı sayısının çok üzerinde ve protestolardaki insani maliyetin ne denli yüksek olduğuna işaret ediyor. İki taraf arasındaki veri farkı, yaşananlara dair gerçek tablonun netleştirilmesi ihtiyacını acil bir şekilde ortaya koyuyor.
İran'daki son durum, derin ekonomik krizin tetiklediği toplumsal huzursuzluğun nasıl hızla yayıldığını ve yetkililerin nasıl bir baskı politikasıyla karşılık verdiğini gösteriyor. İnternet kesintisi ve bilgi akışı üzerindeki kontrol, uluslararası gözlemcilerin bağımsız doğrulama yapmasını engellerken, HRANA gibi ajansların verileri, insan hakları örgütleri ve batılı ülkeler nezdinde ciddi kaygıyla takip ediliyor. Önümüzdeki günlerde, İran yönetiminin bu krize yönelik iç ve dış politikadaki tutumunun şekillenmesi bekleniyor.
