Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) iş birliğinde hazırlanan "Canlı Yayımlanan Reality Show Niteliğindeki Programlarda Kişisel Verilerin İşlenmesine Yönelik Rehber", düzenlenen bir toplantıyla tanıtıldı. KVKK'de gerçekleştirilen tanıtım toplantısında, canlı yayımlanan reality show programlarında kişisel verilerin işlenmesi, mahremiyet hakkı, kamu yararı ve yayıncılık ilkeleri ele alındı.
Daniş: Mahrem ile kamusal arasındaki sınır belirsizleşiyor
RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, rehberin hazırlanmasında gösterdiği titiz çalışma için KVKK Başkanı Faruk Bilir ve ekibine teşekkür ederek, "Yaşadığımız çağ, görüntünün, anlık paylaşımın ve canlı yayının çağıdır. Bir vatandaşımızın ailevi bir krizi, sağlık sorunu ya da hukuki bir uyuşmazlığı, sabah saatlerinde milyonlarca insanın canlı olarak izlediği bir ekrana taşınabilmektedir." değerlendirmesinde bulundu.
Daniş, en mahrem ile en kamusal olan arasındaki sınırın giderek belirsizleştiğinin altını çizerek, söz konusu programların şiddete maruz kalmış kadınların, kayıp yakınlarını arayan ailelerin, miras anlaşmazlıkları yaşayan vatandaşların, sağlık ya da bağımlılık sorunları olan bireylerin hayatlarını ekran karşısında doğrudan paylaştığını kaydetti. Daniş, bu süreçte üçüncü kişilere ait kişisel verilerin de ifşa edilebildiğine dikkat çekerek, Anayasa'nın özel hayatın gizliliğini ve basın özgürlüğünü güvence altına aldığını belirtti.
Sahip olunan hürriyetlerin mutlak değil, birbiriyle yarışan ve dengelenmesi gereken haklar olduğunu kaydeden Daniş, "RTÜK olarak temel görevimiz, bu hassas dengeyi kamu yararı, gerçeklik, güncellik ve ölçülülük ilkeleri çerçevesinde gözetmektir." dedi. Daniş, çocuklar, gençler ve zihinsel engelli bireylerin canlı yayınlara çıkarılması ile cinsel suçları ve kadına yönelik şiddeti normalleştiren içeriklerin, soruşturması süren olayların yargısız ifşa edilmesinin ve bireylerin psikolojik şiddete maruz bırakılmasının kabul edilemeyeceğini, bu ilkelerin yayıncılıktan önce bir insanlık görevi olduğunu vurguladı.
"Vatandaşın programa çıkması tüm verilerinin işleneceği anlamına gelmez"
Daniş, hazırlanan rehberin RTÜK ile KVKK arasındaki kurumsal iş birliğinin somut bir sonucu olduğunu belirterek, reality show niteliğindeki gündüz kuşağı programlarının ortak bir düzenleyici alanda bulunduğunu söyledi. Bu nedenle rehberin, iki kurumun, iki ayrı kanunun ve iki ayrı denetim mantığının uyum içinde okunmasını sağlayacak ortak bir referans çerçevesi sunduğunu dile getiren Daniş, şunları kaydetti:
"Bu rehberin temel hedefi yasaklamak değil, yol göstermektir. Veri sorumlusu sıfatını taşıyan yayıncı ve yapımcılarımıza, aydınlatma yükümlülüklerini, açık rıza süreçlerini, özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesindeki sıkı koşulları, veri güvenliği önlemlerini, yurt içi ve yurt dışı aktarımlarını ve unutulma hakkını nasıl uygulayacaklarını somut örneklerle göstermektir. Bu yönüyle rehber, sektörün cezai yaptırımlarla karşılaşmasını engelleyici bir hukuki harita sunmakta, aynı zamanda vatandaşımızın anayasal haklarını güvence altına almaktadır."
Daniş, kişisel verilerin işlenmesinin yalnızca açık rıza ile değil, kanunda belirtilen meşru hukuki sebeplere dayanması gerektiğini anlatarak, "Vatandaşın programa çıkmaya razı olması, otomatik olarak tüm verisinin işlenmesine ve aktarılmasına rıza verdiği anlamı taşımamaktadır." ifadesini kullandı. Çocuklar, gençler, zihinsel engelli bireyler ve hukuken savunmasız kişilerin verilerinin işlenmesinde mutlak koruma standardı uygulanması gerektiğini ifade eden Daniş, üçüncü kişilere ait verilerin ekrana taşınmasında basın özgürlüğü gerekçesine sığınılmaması gerektiğini söyledi.
Daniş, internet arşivlerinde uzun yıllar erişilebilir kalan içeriklerin unutulma hakkını ihlal etmemesi için teknik ve idari tedbirlerin alınmasının önemini vurgulayarak, vatandaşların kriz anlarının dijital bir leke olarak kalmaması gerektiğini belirtti. Programlarda yapılan aydınlatmanın katılımcılar açısından anlaşılabilir ve erişilebilir olması gerektiğini dile getiren Daniş, yüzeysel ya da uzun ve karmaşık bilgilendirmelerin yükümlülüğü karşılamayacağını ifade etti.
Daniş, reality show niteliğindeki canlı yayınların doğru editöryal çerçeveyle toplumsal sorunların görünür hale gelmesine katkı sunabileceğini vurgulayarak, yayıncılığın özgürlüğü ile bireyin onur ve mahremiyeti arasındaki dengenin ekonomik kazanca feda edilmemesi gerektiğini kaydetti. Yayıncılığın bir kamu hizmeti olduğuna işaret eden Daniş, reytingin hiçbir zaman vatandaşın kişiliğinin ve mağduriyetinin önüne geçemeyeceğini söyledi.
"Veriden ziyade kişinin korunması amaçlıdır"
KVKK Başkanı Bilir, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 2016'da yürürlüğe girdiğini hatırlatarak, "Aslında bu kanunun iki temel amacı vardır. Birincisi biz buna mahremiyet diyoruz. Kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak, özellikle veri işlenmesi sırasında. İkincisi ise veri işleyenlerin uyacakları usul ve esasları göstermek, yükümlülüklerini belirtmek. Biz buna da regüle etmek, disiplin etme diyoruz." diye konuştu.
Kanunun veri işlemeyi yasaklamadığını, bu verilerin belli ilkeler ve şartlar çerçevesinde işlenmesini öngördüğünü anlatan Bilir, "Aslında veriden ziyade kişinin korunması amaçlıdır. Kanun gerekçesinde bunu açıkça belirtmektedir. Biz kurum ve kurul olarak yol göstermesi için bilgilendirici ve sektörel rehberler hazırlıyoruz." dedi.
RTÜK iş birliğiyle hazırlanan rehberin canlı yayımlanan reality show niteliğindeki programlarda kişisel verilerin işlenmesine ilişkin yol gösterici bir doküman olduğunu ifade eden Bilir, hazırlık sürecinde akademisyenler ile yayıncı ve yapımcı kuruluşların görüşlerine başvurulduğunu bildirdi. Rehberin, canlı yayınlarda işlenen kişisel veriler, veri işleme şartları, veri güvenliği tedbirleri, başvuru süreçleri ve verilerin aktarımı gibi başlıklardan oluştuğunu dile getiren Bilir, çalışmanın yayın hazırlığından internet ortamındaki arşiv sürecine kadar tüm aşamaları kapsadığını kaydetti.
Konuşmaların ardından KVKK Başkanı Bilir ile RTÜK Başkanı Daniş birbirlerine hediye takdim etti. Program kapsamında ayrıca "Canlı Yayımlanan Reality Show Niteliğindeki Programlarda Mahremiyet Hakkı ve Kamu Yararı Dengesi" ile "Görsel Medya Yoluyla Kişisel Verilerin İşlenmesi" başlıklı paneller düzenlendi.
