Bölgedeki artan savaşlar, çatışmalar ve siyasi gerilimler dikkat çekerken, uzmanlar yalnızca fiziksel tehditlere değil, görünmeyen risklere de işaret ediyor. Türkiye'nin ve çevre coğrafyanın dört bir yanı krizlerle çevriliyken, 'dijital abluka' olarak tanımlanan yeni bir tehlikenin giderek büyüdüğü vurgulanıyor.
Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle'den Önemli Açıklamalar
Konuya ilişkin A Haber'e değerlendirmede bulunan Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle, küresel dijital platformların Türkiye'deki reklam pazarını domine ederek elde ettikleri gelirleri yurt dışına transfer etmelerinin ekonomik bir tehdit oluşturduğuna dikkat çekti. Yetkililer, bu sinsi kuşatmanın aile yapısından ekonomiye, kültürel değerlerden milli güvenliğe kadar geniş bir etki alanına sahip olduğunu belirtiyor.
Reklam Gelirlerindeki Dengesizlik
Televizyon ve gazeteler Türkiye'de hâlâ toplumun merkezinde yer alsa da, reklam ajanslarının rotasını dijital platformlara kırmasının ardındaki en büyük nedenin 'komisyon oranları' olduğu belirtiliyor. Dijital devlerin reklam ajanslarına sunduğu avantajları değerlendiren Birol Küle, 'Bu organik bir kaybediş mi yoksa altında başka sebepler mi var? Bunun üzerinde çok ciddi çalışmalar yapıyoruz. Gelir kaybının önüne geçmek, yazılı ve görsel medyayı güçlendirmek adına pazar payındaki bu dramatik düşüşün hangi sebeplere bağlı olduğunu araştırıyoruz.' sözleriyle aktardı.
Verilere göre dijital platformlar reklam ajanslarına %30'un üzerinde komisyon verirken, yerli televizyonlarda bu oran %7 seviyelerinde kalarak haksız bir rekabet ortamı oluşturuyor.
Batı Merkezli Tekellere Karşı 'Adil Yarış' İncelemesi
Rekabet Kurumu, dijital platformların pazar gücünü kullanarak yerli rakiplerini dışlayıp dışlamadığını saptamak için düğmeye bastı. Ulusal medyanın toplam reklam gelirinden aldığı payın %10'un altına düştüğüne dikkat çeken Küle, 'Pazarda adil bir yarış var mı, pazara girişler konusunda bir engel söz konusu mu, buna bakıyoruz. Hakim durumdaki pazar gücünü elinde tutan teşebbüslerin rakiplerini dışlayıp dışlamadığı merceğimiz altında.' şeklinde konuştu. Kurum, dijitalleşmenin doğal bir süreç mi yoksa rekabeti kasten bozan bir unsur mu olduğunu tüm detaylarıyla ortaya koymayı hedefliyor.
Dizi-Sinema Sektöründe Tekelleşmeye Geçit Yok
Öte yandan, medya ve eğlence sektöründe köklü değişiklikler yolda. Sinema, dizi, müzik ve dijital platformlar için yeni bir tebliğ hazırlanıyor. Yeni düzenlemede dikkat çeken başlıklar var. Artık yapım ve dağıtım ayrılacak. Platformlar yeni yapımcılara kapı açmak zorunda kalacak.
Türkiye'ye Görünmez Tehdit: Dijital Abluka
Türkiye'ye yönelik dijital kuşatma tartışmaları yeniden gündemde. X, Meta, Google ve TikTok gibi küresel dijital platformların artan etkisi 'dijital abluka' iddialarını güçlendirirken, reklam pastasının hızla yabancı platformlara kayması dikkat çekiyor. Uzmanlar, Türkiye'de hâlâ en etkili kitle iletişim aracı televizyon olsa da dijital devlerin ekonomik ve algısal etkisinin her geçen gün arttığına işaret ediyor.
İşgalin dijital hali Türkiye'yi de açık açık tehdit ediyor. Öyle ki, reklam pastasındaki Batı ambargosu, riskin boyutunu tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. Başta RTÜK olmak üzere birçok kurumun yapmış olduğu araştırmaya göre televizyon Türkiye'de en etkili mecra. Dijital platformlarda izlenen içeriklerin yaklaşık yüzde 50'si yine televizyon kanallarının ürettiği programlardan oluşuyor. Türkiye'de televizyon baş köşedeyken, reklam yatırımlarının büyük bölümünün META, X, Google ve TikTok gibi yabancı sahipli dijital platformlara yönelmesinin temel nedeni komisyon oranları.
Türk Televizyonları İçin de Risk Giderek Büyüyor
Dijital platformların reklam ajanslarına verdiği komisyon oranı yüzde 30'dan fazlayken, televizyonlarınki ise yüzde 7 seviyesinde kalıyor. Bu durumla birlikte yüksek komisyon alan ajanslar ile medya planlamacıları, reklam verenleri televizyon yerine dijital platformlara yönlendiriyor. Reklam gelirleri, içerik üretimi yapan ve Türkiye'de yatırım sağlayan yerli medya kuruluşlarından koparılırken, Türk televizyonları için de risk giderek büyüyor.
2024 yılında Türkiye'deki toplam 213 milyar liralık reklam harcamasının ezici çoğunluğu 158 milyar lira ile yurt dışı merkezli Batılı dijital platformlara aktı. Televizyonlarsa bu pastadan yalnızca 38 milyar liralık pay alabildi. Geriye kalan 17 milyar liralık sınırlı bütçe ise yazılı basın, açık hava, radyo ve sinema gibi mecralar arasında paylaşıldı. Ortaya çıkan tablo, Türkiye'de reklam gelirlerinin hızla uluslararası dijital yapılara kaydığını ve yerli medyanın ciddi bir ekonomik baskı altında olduğunu net bir biçimde gösteriyor.
