İstanbul Akvaryum Küratörü Dr. Uğur Çağlar, doğal yaşam alanından bilimsel yöntemlerle alınarak akvaryum ortamına taşınan endemik bir türün önemini, detaylı koruma sürecini ve yürütülen çalışmaları kapsamlı bir şekilde açıkladı.
Kritik Tehlike Altındaki Endemik Tür
Çağlar, "killifish" olarak bilinen dişli sazancık türünün Burdur Acıgöl'de yaşayan endemik bir tür olduğunu belirterek, neslinin kritik düzeyde tükenme tehlikesi altında bulunması nedeniyle bu özel projeyi hayata geçirdiklerini ifade etti. İstanbul Akvaryum'da 1500'den fazla farklı türde 17 binden fazla canlıya ev sahipliği yaptıklarını vurgulayan Çağlar, her balığın gereksinimlerinin benzersiz olduğuna dikkat çekti.
Uluslararası İşbirliği ve Gözlem
"Her balığın gereksinimleri, çevre şartları, beslenme alışkanlıkları, stres ve kontrol faktörleri farklı oluyor" diyen Çağlar, bu nedenle proje öncesinde işbirliği yaptıkları paydaş kurumlardan Zoological Society of London'ı ziyaret ettiklerini açıkladı. Bu ziyaret sayesinde canlıların davranışlarını yerinde gözlemleme fırsatı bulduklarını belirtti.
Bilimsel Saha Çalışması ve Akvaryum Adaptasyonu
Çağlar, Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan alınan özel izinle, Hacettepe Üniversitesi'nden Doç. Dr. Baran Yoğurtçuoğlu ve TAGEM Akdeniz Su Ürünleri Araştırma, Üretme ve Eğitim Enstitüsü personeliyle birlikte Acıgöl'e gittiklerini anlattı. Saha çalışmasının ardından toplanan bireylerin akvaryuma getirildiğini kaydetti.
İki Farklı Deneme Ortamı
Akvaryumda iki farklı deneme ortamı oluşturulduğunu belirten Çağlar, bunlardan birinin sergi tankı, diğerinin ise karantina tankları olduğunu söyledi. İki farklı ortamda üretim denemeleri yapıldığını, ancak canlıların hemen üremediğini, öncelikle adaptasyonlarının sağlanması gerektiğini vurguladı.
Adaptasyon sürecinde dikkat edilen kritik noktalar şunlardır:
- Tankın ışık şiddetinin doğal ortama uygun olması
- Su sıcaklığının mevsime göre ayarlanması
- Su parametrelerinin ve kimyasalların doğadakiyle benzer yapıda tutulması
- Tank dip yapısının canlıya uygun şekilde hazırlanması
- Aynı suda yaşayabilen canlı bitkilerin üretilmesi
Üreme Başarısı ve Gelecek Projeler
Canlı bitkilerin artmasının killifishler için konforlu ve güvenli bir üreme alanı sağladığını belirten Çağlar, üreme başarısını artırmak amacıyla yumurtaların günlük kontrollerinin de yapıldığını ifade etti. Burdur Acıgöl'den getirilen 98 killifishin sayısının, başarılı bir üreme sezonunun ardından iki katını aştığı kaydedildi.
Projenin Temel Amacı
Çağlar, projenin en temel amacının, doğada sayısı azalan bu türün akvaryumlarda sayılarının artırılması ve zamanı geldiğinde alınacak izinlerle doğaya geri salınması olduğunu vurguladı. Killifish türünün Burdur Acıgöl'de "Anatolichthys transgrediens" adını taşıdığını, aynı türün Burdur Salda'da "Anatolichthys saldae" ve Kayseri Sultan Sazlığı'nda "Anatolichthys danfordii" adını taşıyan çeşitleri de bulunduğunu açıkladı.
Kayseri'de Yeni Saha Çalışması
Bir sonraki saha çalışmasını Kayseri Sultan Sazlığı'ndaki killifish türü için yapmayı planladıklarını bildiren Çağlar, "Kendi endemik türlerimiz özelinde bir sonraki adımımız Kayseri'deki killifish türü olacak" dedi. Akvaryumda nesilleri kritik seviyelerde olan birçok türün üretim ve koruma çalışmalarının yürütüldüğünü, Akdeniz'e özgü "Raja radula" adlı vatoz balığının da bu türler arasında yer aldığını ekledi.
Ziyaretçi Tepkileri ve Çevre Bilinci
Ziyaretçilerden çok olumlu tepkiler aldıklarını ifade eden Çağlar, koruma programlarındaki öncelik seviyesini canlının doğadaki mevcut sayısının belirlediğini söyledi. Nesli tükenmekte olan canlılara dair herkese görevler düştüğünü vurgulayarak çevre bilincinin önemine dikkat çekti.
Çağlar'ın çevre koruma konusundaki mesajları şunları içeriyor:
- Doğayı ve su kaynaklarını kirletmemek
- İç suların denizlere göre daha hassas olduğunun farkında olmak
- Doğal kaynakların korunması için aktif rol almak
- Gelecek nesillere daha güvenli bir ortam bırakmak
"Birincil tüketici biziz, koruyan da biziz, maalesef zarar veren de biziz" diyen Çağlar, akvaryumdaki koruma çalışmalarını gören ziyaretçilerin çocuklarına bu eğitimi vermesiyle gelecek nesillere daha güvenli bir ortam bırakılabileceğini belirtti.
Ziyaret Saatleri
Dişli sazancık balıkları, İstanbul Akvaryum'da hafta içi 10.00-19.00, hafta sonu ise 10.00-20.00 saatleri arasında ziyaretçiler tarafından görülebilir.
