Türk Bilim İnsanından Uzayda Tarım Hamlesi: Ay ve Mars Toprağında Bitki Yetiştiriliyor
Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, uzay ortamında tarım ve bitki yetiştirme konusunda yürüttüğü çığır açıcı çalışmalarla bilim dünyasının dikkatini çekiyor. Mikro yerçekimi koşullarında bitki gelişimini derinlemesine inceleyen Uzilday, özellikle Ay ve Mars toprağını taklit eden regolit üzerinde dayanıklı bitki türleri yetiştirmeyi hedefliyor.
Uzay Biyolojisi Alanında Öncü Bir Kariyer
Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, 2006 yılında Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden mezun olduktan sonra Japonya Kumamoto Üniversitesi Biyoloji Bölümü'nde yüksek lisansını tamamladı. 2010'da Türkiye'ye dönerek doktora çalışmalarına başlayan Uzilday, bitki moleküler biyolojisi ve bitki fizyolojisi alanında uzmanlaştı. 2021 yılında Japonya'daki Tohoku Üniversitesi'nde mikro yerçekimi laboratuvarında araştırmacı olarak görev yaparak deneyimini genişletti.
Türkiye'nin Uzaydaki İlk Deneylerinde İmzası Bulunuyor
TÜBİTAK'ın uzay biyolojisi çalışmalarına aktif olarak katılan Uzilday, eşi Doç. Dr. Barış Uzilday ile birlikte ilk Türk astronot Alper Gezeravcı'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki deneylerinden birinin yürütücüleri arasında yer aldı. "Ekstrem Halofit olan Schrenkiella Parvulanın Tuz Stresine Verdiği Yanıtların Uzay Ortamında Araştırılması" başlıklı bu önemli deneyde, tuz stresine maruz bırakılan bitkilerin davranışları incelendi.
Çalışmalarını Türkiye Uzay Ajansı koordinasyonunda sürdüren Uzilday, hastalık ve çevresel strese dayanıklı çeşit geliştirme projeleri kapsamında, Çin Ulusal Uzay İdaresinin "Shijian-19" uydusuyla uzaya Arabidopsis (fenotu) bitkisi tohumu göndererek bir ilke daha imza attı.
Mikro Yerçekiminde Bitki Yetiştirme Odaklı Araştırmalar
Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, araştırmalarının temel odağının mikro yerçekimi koşullarında bitki yetiştirme ve dayanıklı türlerin geliştirilmesi olduğunu vurguladı. Ay ve Mars toprağı benzeri regolit (toz, toprak, kırık kaya ve benzeri maddeler) kullanarak bitki yetiştirme projeleri yürüttüğünü belirten Uzilday, uzay ortamına özgü zorlu koşullarda daha dayanıklı bitki türlerini araştırdığını ifade etti.
"Dünyada ekstrem koşullarda yetişen türler acaba uzayda da yetişebilirler mi?" sorusuna yanıt aradıklarını dile getiren Uzilday, laboratuvar çalışmaları ve denemeler yaptıklarını, elde edilen verileri tarım biyoteknolojisi alanında çalışan bilim insanlarının kullanımına sunduklarını açıkladı.
Uzay Islahının Dünya Tarımına Önemli Katkıları
Uzay ıslahı çalışmalarının yalnızca uzay araştırmalarına değil, dünyadaki tarımsal üretime de önemli katkılar sağladığını belirten Uzilday, uzaya gönderilen tohumlarda herhangi bir dış radyasyon kaynağı kullanılmadan doğal mutasyonların oluştuğunu açıkladı. Bu yöntemle tohumdan uzaklaştırılması gereken radyoaktif atığın bulunmadığını ifade eden bilim insanı, şunları söyledi:
"Daha ucuza mutantlar elde etmiş oluyoruz, çok ekonomik bir şekilde. Sonrasında dünyada bu elde ettiğimiz türler daha iyi koşullarda yetişebiliyor mu, kuraklığa karşı daha dayanıklı mı, sıcaklığa karşı daha dayanıklı mı, yetişemeyen koşullarda bitki yetiştiriliyor muyuz bunlar hakkında kapsamlı çalışmalar yapıyoruz."
Kız Öğrencilere İlham Verici Mesaj
11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadın ve Kız Çocukları Günü dolayısıyla kız öğrencilere de mesaj veren Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, sözlerini şöyle tamamladı:
"Dünyada keşfedilmeyi bekleyen şeylerin yanında, uzayda da keşfedilmeyi bekleyen çok şey var. O yüzden laboratuvar çalışmaları, biyolojiyle ilgili olan çalışmalarda ne kadar fazla kız öğrenci çalışırsa o kadar iyi. Umarım çalışmalarımız onlara ilham olur."
