AB'nin Dijital Bağımlılık Karşıtı Yasasına Teknoloji Devlerinden Büyük Direniş
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu'nun, sosyal medya platformlarında bağımlılık oluşturan algoritmalara karşı önlemler içeren Dijital Açıklık Yasası (DFA) planı, büyük teknoloji şirketlerinin hedefinde. Google, Meta, TikTok, Snapchat gibi devler, bu yılın son çeyreğinde açıklanması beklenen yasa tasarısına karşı yoğun lobi faaliyetleri yürütüyor.
Tüketicilerin %70'i Düzenlemeleri Destekliyor
AB Komisyonu'nun 2026 çalışma programında, "demokrasinin korunması ve değerlerin savunulması" hedefiyle DFA'nın duyurulacağı açıklandı. Yeni düzenlemeyle, Facebook, Instagram, TikTok ve Snapchat gibi platformlarda sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve anlık bildirim gibi bağımlılık oluşturan algoritmaların kullanımına karşı önlem alınması planlanıyor. Bu kapsamda, kullanıcıların bağımlılık yapıcı özellikler için tercih yapmasına izin verilmesi öne çıkıyor.
Komisyonun, kamuoyunun DFA'ya karşı nabzını ölçmek için 24 Ekim 2025'e kadar yürüttüğü görüşmelere 3 bin 300'den fazla tüketici katıldı. Katılımcıların yüzde 70'i, sosyal medya şirketlerinin bağımlılık oluşturan algoritmaları kullanmasından endişe duyduklarını belirterek, DFA kapsamında alınması planlanan önlemleri desteklediklerini ifade etti. Ayrıca, destekleyenlerin yüzde 78'i bu özelliklerin 18 yaşından küçükler için, yüzde 58'i ise tüm kullanıcılar için kapatılması gerektiği görüşünü paylaştı.
Teknoloji Şirketleri: "Aşırı Mevzuat İnovasyonu Engelleyecek"
Brüksel merkezli kar amacı gütmeyen araştırma grubu Corporate Europe Observatory'nin raporuna göre, teknoloji şirketleri DFA'nın duyurulmasının hemen ardından Komisyon yetkilileriyle bir araya gelerek lobi faaliyetlerine başladı. Google temsilcileri, Haziran 2025'te AB Komisyonu'nun Demokrasi, Adalet ve Hukukun Üstünlüğünden Sorumlu Üyesi Michael McGrath ile yaptıkları toplantıda, DFA kapsamında kısıtlanmasından endişe duydukları "hedefli reklamcılığın" ekonomik değeri hakkında bilgilendirme yaptı.
Snapchat ve TikTok temsilcileri de yaptıkları görüşmelerde, bağımlılık yapan algoritmalarla mücadelenin AB'nin mevcut yasaları tarafından kapsandığını savundu. Snapchat temsilcileri, "aşırı mevzuat yükünün AB'nin teknolojik inovasyonlarda geride kalmasının temel nedenlerinden biri" olduğu değerlendirmesini yaptı. Meta'dan temsilciler ise Nisan 2025'teki görüşmelerde, şirketin zaten platformları için kullanıcıların yaşına uygun düzenlemeleri olduğunu belirtti.
Şirketler: "Kar ve Güçlerimiz Zedelenecek"
Avrupa'da teknoloji şirketlerini temsil eden gruplar da DFA'ya karşı tutum sergiledi. Spotify, Trivago ve Booking gibi şirketleri temsil eden Avrupa Teknoloji İttifakı (EUTA), AB'nin dijital alandaki Dijital Pazarlar Yasası (DMA) ve Dijital Hizmetler Yasası (DSA) gibi mevcut yasalarının bağımlılıkla mücadeleyi ele aldığını vurguladı. Meta ve TikTok'un da üyeleri arasında bulunduğu DigitalEurope ticaret birliği ise, mevcut dijital yasalardaki sorunların "düzenlemelerin tutarsız ve yetersiz uygulanmasından" kaynaklandığını ifade etti.
Corporate Europe Observatory grubunda araştırma koordinatörü Olivier Hoedeman, yaptığı açıklamada, insanları sosyal medya uygulamalarında tutmanın büyük teknoloji şirketlerinin "iş modelinin parçası" olduğunu vurguladı. Hoedeman, "Hem Avrupa hem de ABD'li büyük teknoloji şirketleri, DFA'nın ilk duyurulmasından bu yana, bağımlılık yapıcı özelliklere getirilen kısıtlamaların kar ve güçlerini zedeleyeceği gerekçesiyle, agresif lobi faaliyetlerinde bulunuyor." ifadelerini kullandı.
Bağımlılık Tasarımı Demokrasi İçin Tehdit Oluşturuyor
Hoedeman, bağımlılık oluşturan tasarıma karşı adım atmamanın demokrasi için ciddi tehdit oluşturacağını belirterek, "Sosyal medyanın bağımlılık yaratan manipülatif tasarımı, daha aşırı içeriklere olan talebin ve Avrupa genelinde aşırı sağcı, anti-demokratik siyasi güçlere olan desteğin artmasında önemli bir faktördür." değerlendirmesini yaptı. Ayrıca, büyük teknoloji şirketlerinin 18 yaş üstü herkes için sosyal medya bağımlılığını derinleştirmesine izin vermenin, ABD teknoloji devlerinin ekonomik ve siyasi gücünü artıracağını ve toplumsal bağımlılığı pekiştireceğini ifade etti.
AB yetkililerinin kuralları basitleştirme gündemine sıcak baktığı, bu nedenle DFA'nın hedeflerinin zayıflatılabileceğine dair işaretler olduğunu aktaran Hoedeman, bu durumun bağımlılık yapıcı tasarım üzerindeki kısıtlamaların yalnızca küçükler için getirilmesiyle sonuçlanabileceği uyarısında bulundu. Bu durumun, diğer tüm yaş gruplarını bağımlılık yapıcı sosyal medyanın zararlarından korumasız bırakacağı için trajik bir fırsat kaybı olacağını vurguladı.
