Instagram ve Sosyal Medya Platformlarındaki Büyük Tehlike: Algoritmalar ve Dijital Silah
Dünya genelinde sosyal medya platformları, kullanıcı verilerinin güvenliği ve algoritmaların yönlendirdiği içerikler konusunda ciddi tartışmalara sahne oluyor. Instagram, Facebook, X ve Google gibi dev platformlarda yaşanan veri sızıntıları, dolandırıcılık, kimlik hırsızlığı ve hedefli saldırıları kaçınılmaz hale getiriyor. Bu konuda dikkat çeken açıklamalar, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık'tan geldi.
Algoritmaların Yönlendirdiği Gerçeklik ve Algı Mühendisliği
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, Instagram ve benzeri platformlarda sunulan içeriklerin tarafsız olmadığını vurguladı. "Arama sonuçları, önerilen içerikler ve reklamlar tarafsız değil; algoritmaların yönlendirdiği bir gerçeklik sunuluyor. Bu da açık bir algı mühendisliği anlamına geliyor." ifadelerini kullanan Kırık, bu şirketlerin toplumların bilgiye erişimini filtrelediğini belirtti. Zihinlerin yavaş yavaş şekillendirildiğini, tercihlerin yönlendirildiğini ve kullanıcıların farkında olmadan belirli düşünce kalıplarına sokulduğunu açıkladı.
Veri Sızıntıları: Sistemin Parçası Haline Gelen Kronik Sorun
Ali Murat Kırık, Meta ve Instagram'daki veri sızıntılarının artık münferit olaylar olmadığını, kronik bir sorun haline geldiğini ifade etti. 2019-2021 yılları arasında yüz milyonlarca kullanıcının telefon numarası ve e-posta adresinin internete sızdığını, bu bilgilerin dolandırıcılık ve kimlik avı saldırılarında kullanıldığını hatırlattı. Meta'nın bu skandalı "eski bir güvenlik açığı" diyerek geçiştirdiğini, ancak kullanıcıların aylarca hatta yıllarca bunun bedelini ödediğini vurguladı.
Cambridge Analytica ve Diğer Skandallar
Kırık, Cambridge Analytica skandalında milyonlarca kullanıcının davranışsal ve psikolojik verilerinin izinsiz şekilde üçüncü taraflara aktarıldığını ve siyasi manipülasyon amacıyla kullanıldığını belirtti. 2020'de Instagram kullanıcılarının profil bilgilerinin üçüncü parti şirketler tarafından izinsiz toplanıp açık veri tabanlarında tutulduğunu, Meta bünyesinde çalışan bazı kişilerin bile kullanıcıların özel mesajlarına ve kişisel verilerine kontrolsüz biçimde erişebildiğinin ortaya çıktığını kaydetti. Tüm bu örneklerin, Meta'nın kullanıcı verilerini korumakta sistematik olarak başarısız olduğunu ve asıl önceliğinin güvenlik değil, veri üzerinden güç ve kazanç sağlamak olduğunu gösterdiğini ifade etti.
Toplanan Veriler Dijital Silaha Dönüşüyor
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, ABD merkezli platformların topladığı verilerin potansiyel bir "dijital silah" niteliği taşıdığını açıkladı. Bu veriler sayesinde toplumların davranışları, alışkanlıkları, korkuları ve siyasi eğilimlerinin analiz edilebildiğini belirten Kırık, bu ölçekteki bir bilgi gücünün gerektiğinde yönlendirme, baskı veya manipülasyon aracı olarak kullanılabileceğini söyledi. ABD yasalarına tabi olan bu şirketlerin verilerinin, ABD devleti tarafından erişim talebine açık olduğunu, bu nedenle verilerin sadece ticari değil jeopolitik bir güce de dönüştüğünü vurguladı.
Veri Egemenliği Milli Güvenlik Meselesi
Kontrolsüz içerik ve veri sızıntılarının ulusal güvenlik için ciddi bir tehdit oluşturma potansiyeli olduğunu ifade eden Kırık, milyonlarca vatandaşın kişisel verisinin başka ülkelerdeki sunucularda tutulmasının, o ülkenin hukuki ve siyasi iradesine bağımlı hale gelmek anlamına geldiğini belirtti. "Bugün ticari amaçla saklanan bilgiler, yarın siyasi krizlerde, ekonomik pazarlıklarda veya diplomatik gerilimlerde koz haline gelebilir." diyen Kırık, veri egemenliğinin artık sadece teknik değil, doğrudan bir milli güvenlik meselesi olduğunun altını çizdi.
Google'ın Mahremiyet İhlalleri
Ali Murat Kırık, Google'ın kullanıcıları izinsiz dinleyerek mahremiyeti ihlal etmesine de değindi. Google'ın bu şekilde elde ettiği verileri daha fazla reklam geliri elde etmek için kullandığını, amacın kullanıcı deneyimi değil maksimum kâr olduğunu söyledi. Reklam politikalarının insanların ne düşündüğüne, ne konuştuğuna ve neye ilgi duyduğuna göre şekillendirildiğini belirten Kırık, kullanıcının farkında olmadan sürekli izlenen ve analiz edilen bir deneğe dönüştüğünü ifade etti.
Demokrasi ve Özgürlükler İçin Tehdit
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, algoritmaların yönlendirdiği gerçekliğin denetlenmediği sürece demokrasi ve bireysel özgürlükler için ciddi bir tehdit oluşturduğunu vurgulayarak sözlerini noktaladı. Google ve benzeri platformların topladıkları veriler sayesinde insanların neyi göreceğini, neyi görmeyeceğini belirleme gücüne sahip olduğunu tekrarlayan Kırık, bu gücün kontrol altına alınması gerektiğini ifade etti.
