Her teknolojik sıçramada sanat dünyasında aynı feryat yankılanır: 'Bu sefer gerçekten bitti, sanat öldü.' 1970'lerin Anadolu rock tınılarını modern rock unsurlarıyla birleştiren Nikbinler grubunun şarkılarını yapay zekayla ürettiği iddiası, bu kadim tartışmayı yeniden alevlendirdi. Peki teknoloji sanatı tüketiyor mu, yoksa özgürleştirip kurtarıyor mu?
Ne Olmuştu?
Mustafa Sandal'ın 'Saygı 1' konserinde sahne alan Nikbinler'in 'Eylülzede' şarkısında playback yaptıkları ve vokallerin yapay zeka tarafından üretildiği iddia edildi. Grup üyeleri ise sözlerin, bestelerin ve vokallerin başta Berika Karadağ olmak üzere gerçek sanatçılara ait olduğunu belirtti. Solist Berika Karadağ, iddiaları çürütmek için şarkıları çıplak sesle yeniden seslendirerek grubun canlı bir Anadolu rock grubu olduğunu vurguladı.
Tarihsel Örnekler
Fransız mucit Joseph Nicéphore Niépce, 1827'de fotoğraf makinesini icat ettiğinde ressamlar portre ve manzara resmiyle uğraşıyordu. Bir tablo için aylarca uğraşan ressamlar, 'Resim sanatı bitti, artık her şeyi saniyeler içinde çeken bir kutu var' diyerek isyan etti. Ancak fotoğrafın gerçekçiliği saniyeler içinde sunması, ressamlarda 'Nasıl olsa gerçeği yansıtan bir makine var, o halde ben gerçeğin bende bıraktığı hissi çizmeliyim' düşüncesini oluşturdu. Bu düşünce empresyonizm, kübizm ve soyut sanat gibi akımları doğurdu; Van Gogh'un 'Yıldızlı Gece', Picasso'nun 'Dora Maar' ve Dali'nin 'Belleğin Azmi' gibi eserleri ortaya çıktı.
Benzer bir dönüşüm sinemada da yaşandı. Auguste ve Louis Lumière kardeşler 1895'te sinematografı icat ettiğinde tiyatrocular mesleklerinin sona ereceğini düşündü. Oysa sinema, tiyatroyu 'şimdi ve burada' olma durumunun önemine, oyuncuyla seyirci arasındaki enerjiye odaklanmaya yöneltti. Tiyatro, dışsal olayları sinemaya devrederek insanın iç dünyasına ve varoluşsal sancılara yöneldi; dışavurumcu ve absürt tiyatro gibi akımlar güçlendi.
Teknolojinin Olumsuz Etkileri
Teknoloji, hat sanatı ve oymacılık gibi geleneksel el sanatlarının kendini geleceğe taşımasını zorlaştırdı. Sanat üretiminde teknoloji kullanımı, yaratım düşüncesi, emek ve fiziksel kusurlar gibi değerlere saldırı olarak görülüyor. Bir ressam fırça darbesinin derinliğini yıllarca emek vererek öğrenirken, saniyeler içinde kusursuz bir eser üretmek sanatın demlenme ve çile çekme aşamasını yok etme riski taşıyor. Ayrıca geleneksel sanatta hata, eserin doğası gereği kabul edilirken, sıfır hatayla kopyalama adalet duygusunu zedeliyor.
Teknolojinin Olumlu Etkileri
Diğer yandan, bir esere asıl yön veren onu var eden zihindir. Aşk, ölüm, adalet ve yalnızlık gibi evrensel temalar değişmediği sürece sanatçının kullandığı aracın önemi yoktur. Teknoloji ne kadar kusursuzlaşırsa, insanların gerçek dokunuşa ve yaşanmışlığa olan açlığı o kadar artar. Yapay zekanın saniyeler içinde kusursuz dijital görseller üretebildiği bir dünyada, titreyen sesiyle şarkı söyleyen bir şarkıcı, yaşanmışlıklarla ortaya çıkan bir şarkı veya üzerinde boya kokusu olan bir tablo eskisinden çok daha değerli hale gelecektir.
