Saçların beyazlaması çoğu kişi tarafından stres, yoğun tempo veya sağlıksız yaşam tarzına bağlanıyor. Ancak uzmanlara göre bu değişimin arkasında çok daha güçlü bir etken bulunuyor. Genetik faktörlerin belirleyici rol oynadığı saç beyazlaması, her bireyde farklı yaşlarda ortaya çıkabiliyor ve sanılanın aksine tek başına stresle açıklanamıyor.
Uzman Görüşü: Genetik ve Melanin Etkisi
Prof. Dr. Zeynep Ocak, saç beyazlamasında stres, yaşam tarzı ve beslenmenin etkili olsa da asıl belirleyici faktörün genetik yapı olduğunu belirtti. Saç rengini belirleyen ana unsurun, saç köklerinde bulunan ve melanosit adlı hücrelerin ürettiği melanin pigmenti olduğunu aktaran Ocak, bu hücreler ne kadar aktifse saçın o kadar koyu renkli olduğunu ifade etti.
Genetik Yatkınlık ve Erken Beyazlama
Ocak, saç beyazlamasının her zaman yaşla doğrudan ilişkili olmadığını, bazı kişilerde 20'li yaşlarda beyaz saçlar görülürken bazılarında 50'li yaşlara kadar tek bir beyaz tel görülmeyebildiğini aktardı. Zamanla melanositlerin sayısının azaldığını veya pigment üretiminin durabildiğini vurgulayan Ocak, 'Bu süreç kişiden kişiye farklı yaşlarda başlayabilir ancak belirleyici neden genetik faktörler. Anne ya da babasında erken yaşta saç beyazlaması görülen kişilerde aynı durumun ortaya çıkma ihtimali oldukça yüksek. IRF4, MC1R ve MITF gibi bazı genler, melanin üretimini ve saç köklerindeki hücrelerin yaşam süresini doğrudan etkiler.' değerlendirmesinde bulundu.
Stresin Dolaylı Etkisi
Prof. Dr. Ocak, toplumda sıkça dile getirilen 'stresten saçım bir gecede beyazladı' söyleminin bilimsel olarak tam karşılığı olmasa da stresin dolaylı etkisi olduğunu aktardı. Uzun süreli stresin saç köklerindeki kök hücrelere zarar verdiğinin bilgisini veren Ocak, 'Zamanla bu durum, genetik yatkınlığı olan kişilerde beyazlamanın daha erken başlamasına yol açabilir.' ifadesini kullandı.
Erken Beyazlama ve Vitamin Eksikliği
Ocak, 30 yaşından önce saçların belirgin şekilde beyazlamasının 'erken beyazlama' olarak kabul edildiğini kaydederek, bunun çoğunlukla vitamin veya mineral eksikliklerinin işareti olabileceği konusunda uyarıda bulundu. Özellikle B12 vitamini, demir ve bakır eksikliğinin bu tabloya neden olabildiğini anlatan Ocak, daha nadir durumlarda ise bazı genetik bozuklukların belirtisi olabileceğini vurguladı.
Saç Beyazlaması Doğal Bir Süreç
Ocak, saç beyazlamasında etnik kökenin de etkili olduğunu aktararak, 'Avrupa kökenli bireylerde saçlar daha erken yaşta tamamen beyazlarken, Sahra altı Afrika kökenli topluluklarda ise beyazlama hem daha geç hem de daha düşük yoğunlukta görülür.' değerlendirmesinde bulundu. Bilim dünyasında saç beyazlamasını durdurmaya yönelik çalışmaların sürdüğünü ancak kesin bir tedavinin bulunmadığını belirten Ocak, şunları kaydetti: 'Saç beyazlaması bir hastalık değil, doğal bir biyolojik süreç. Boyalar geçici bir çözüm sunar, ancak süreci tamamen durdurmak mümkün değil. Saç beyazlaması çoğu zaman genlerin yazdığı bir senaryodur. Stres, yaşam tarzı ve beslenme bu senaryoyu hızlandırabilir ama başrol genetikte yer alır.'
