Türkiye genelinde etkili olan sert hava koşulları, ani sıcaklık değişimleri ve küresel ısınmanın ekosistemde yarattığı değişimler, göçmen kuşların bu yılki yolculuklarını olumsuz etkiledi. Kuş sayılarında ve hareketliliğinde gözle görülür bir düşüş yaşanırken, göçlerin geciktiği gözlemlendi.
Kuş halkalama çalışmaları sürüyor
Türkiye'de kuş halkalama çalışmaları, önemli göç noktalarında bulunan Samsun Cernek, Iğdır Aras, Ankara Eymir, Antalya Boğazkent, İstanbul Avcılar ve Kocaeli Ormanya istasyonlarında aktif olarak devam ediyor. Ankara Üniversitesi, ODTÜ ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü iş birliğiyle yürütülen ve Ornithological Society of the Middle East (OSME) tarafından desteklenen Eymir Kuş Halkalama İstasyonu'nda 9 yıldır yaklaşık 100 farklı türden binlerce kuş halkalandı. Sağlık kontrolleri yapılan kuşlar, özel halkalar sayesinde göç rotalarında takip ediliyor.
Mevsimsel kaymalar göç rotalarını etkiliyor
Havaların ısınmasıyla göç yolculuğuna başlayan kuşların önemli konaklama alanlarından biri olan Eymir Kuş Halkalama İstasyonu'nda bu yıl, mevsimsel kaymalar ve istikrarsız hava şartlarının etkileri daha belirgin şekilde izleniyor. Önceki yıllara kıyasla göçmen kuş sayısı azalırken, sert hava koşulları, mevsim dengelerindeki değişim ve iklim kriziyle birlikte göç güzergahlarında meyve, yemiş ve böcek gibi besin kaynaklarının azalması, kuşların yeterince beslenememesine ve yağ ile kas rezervlerinin düşmesine yol açtı.
Uzmanlardan uyarı: Kuşlar beklenenden geç geldi
Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Arzu Gürsoy Ergen, Eymir'in Ankara gibi büyük bir metropolün yanında yer alan önemli bir yaban hayatı alanı olduğunu belirtti. Kuşların bir bölgede yaşamlarını sürdürebilmesi için güvenlik ve besin olmak üzere iki temel ihtiyacı bulunduğunu vurgulayan Ergen, Eymir'in her iki ihtiyacı da karşılayan önemli bir habitat sunduğunu ifade etti. İlkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde çalışmalar yürüttüklerini anlatan Ergen, uzun yıllara yayılan verilerle hem göç hareketlerini hem de iklim değişikliğinin doğa üzerindeki etkilerini takip ettiklerini söyledi.
Bu yıl Türkiye genelinde alışılmışın dışında sert hava koşullarının etkili olduğunu belirten Ergen, "Hava koşulları sert gitti, soğuk gitti, yağışlar çok fazlaydı. Bu nedenle göçmen kuşlar beklediğimizden daha geç geldi." dedi. Göç güzergahlarında besin kaynaklarının azaldığına dikkat çeken Ergen, "Sert hava koşulları nedeniyle böcekler, yemişler ve meyveler azaldı. Kuşlar göç süresince yeterince beslenemediği için alana ulaştıklarında yağ ve kas skorları neredeyse sıfırdı." açıklamasını yaptı.
Ergen, iklim değişikliğinin etkilerinin tek yıllık verilerle değerlendirilemeyeceğini, net sonuçlara ulaşmak için uzun yıllara dayanan verilere ihtiyaç duyulduğunu ancak bu yıl yaşanan tablonun değişken hava şartlarının göçmen kuşlar üzerindeki etkilerini daha görünür hale getirdiğini sözlerine ekledi.
9 yaşındaki göçmen kuş yeniden yakalandı
Halkalama çalışmalarının göçmen kuşların yaşam süreleri ve göç rotalarının izlenmesi açısından önemli veriler sunduğunu anlatan Ergen, bu yıl 2019 ilkbaharında halkalanan bir "saz kamışçını"nın yeniden yakalandığını kaydetti. Türün ortalama yaşam süresinin 1 ila 5 yıl arasında değiştiğini ifade eden Ergen, "2019'da erişkin olarak halkaladığımız kuşu bu yıl yeniden yakaladık. Bu da kuşun en az 9 yaşında olduğunu gösteriyor. En uzun ömürlü bilinen saz kamışçını ise 12 yaşında. Dolayısıyla bu veri Türkiye için ve biyoloji açısından oldukça kıymetli." şeklinde konuştu. Göçmen kuşun kışı Afrika'da geçirdiğini belirten Ergen, yaşamı boyunca yaklaşık 80 bin kilometrelik bir göç rotası izlemiş olabileceğini bildirdi.
Gönüllüler hava koşullarına göre çalışıyor
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü 4. sınıf öğrencisi Sevgi Orhan, istasyonda çalışmaların gönüllülük esasına göre yürütüldüğünü söyledi. Her hafta farklı gönüllü ekiplerin istasyonda görev yaptığını belirten Orhan, gün doğmadan çalışmalara başladıklarını ve istasyonda bulunan 27 ağı belirli aralıklarla kontrol ettiklerini anlattı. Hava koşullarına göre kontrol sürelerinin değişebildiğini ifade eden Orhan, "Hava koşullarına ya da bulunduğumuz alandaki farklı engellere göre ağ kontrol sürelerini yarım saate ya da 15 dakikaya kadar çekebiliyoruz." dedi. Ağlardan alınan kuşların istasyona getirildiğini, burada halkalama işlemlerinin yanı sıra çeşitli ölçüm ve örnekleme çalışmalarının yapıldığını dile getiren Orhan, güçsüz olduğu tespit edilen kuşların belirli süre istasyonda tutulduğunu ve gerekli bakım ile tedavilerin ekip tarafından yapılmaya çalışıldığını kaydetti.
