TCMB Ekonomistleri: Eşel Mobil Sistem Enflasyonu Baskılıyor
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ekonomistleri Mert Gökçü ve Eren Sezer tarafından kaleme alınan "Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri" başlıklı analiz yazısı, Merkezin Güncesi sayfasında yayımlandı. Yazıda, Cumhurbaşkanı kararıyla 5 Mart 2026'da Resmi Gazete'de yayımlanarak faaliyete geçen eşel mobil sistemin, uluslararası enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların tüketiciye doğrudan yansımasını sınırlandırdığı vurgulandı.
Eşel Mobil Sistem Nasıl Çalışıyor?
Akaryakıt fiyatları; ürün fiyatı, döviz kuru, vergiler, toptancı-dağıtıcı ve bayi marjları gibi bileşenlerden oluşuyor. Eşel mobil sistemi, özellikle uluslararası ürün fiyatları ve döviz kurundaki artışlar nedeniyle pompa fiyatlarında oluşacak yükselişin, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) miktarında indirim yapılarak dengelenmesi esasına dayanıyor. Bu sayede maliyet artışları tüketiciye doğrudan yansıtılmak yerine, kamu tarafından vergi feragatiyle karşılanıyor ve fiyat istikrarı sağlanıyor.
Sistemin Enflasyon Üzerindeki Kritik Etkisi
TCMB'nin analizinde paylaşılan verilere göre, akaryakıt harcamaları 2026 yılı tüketici sepetinde yüzde 3,21 gibi önemli bir paya sahip. Ancak akaryakıt fiyatlarındaki artış sadece bu payla sınırlı kalmıyor; ulaştırma ve gıda başta olmak üzere birçok sektörde maliyetleri artırarak dolaylı bir enflasyonist baskı yaratıyor. Ekonomistlerin hesaplamalarına göre sistemin etkisi şöyle:
- Sistem Olmasaydı: Brent petrol fiyatlarındaki yüzde 10'luk bir artış, 12 ay sonunda manşet enflasyonu yaklaşık 1 puan yukarı çekiyor.
- Eşel Mobil Etkisi: Brent petrolün ortalama 70 dolar olduğu bir senaryoda, eşel mobil sistemi sayesinde enflasyondaki artış 1,9 puandan 0,6 puana kadar geriliyor.
- Petrol fiyatlarının 90 dolara çıkması durumunda ise sistemin enflasyonu sınırlayıcı etkisi 3,7 yüzde puana kadar ulaşıyor.
"Dezenflasyon Sürecine Katkı Sağlayacak"
TCMB blog yazısında, bu mekanizmanın sadece doğrudan fiyat artışlarını engellemekle kalmadığı, aynı zamanda kamuoyu tarafından yakından takip edilen akaryakıt fiyatlarındaki oynaklığı azaltarak beklenti yönetimini de kolaylaştırdığı belirtildi. Yazarlar, para politikasının doğrudan kontrolü dışındaki enerji maliyetlerinin bu yöntemle dizginlenmesinin, dezenflasyon hedeflerine ulaşılmasında kritik bir rol oynayacağını ifade etti. Sistem, enflasyonla mücadelede önemli bir araç olarak öne çıkıyor.
