Kış aylarının en sevilen meyvelerinden biri olan ayva, sofralarımızı şifa ve lezzetle buluşturuyor. Tarihi M.Ö. 650 yıllarına kadar uzanan bu kadim meyve, eski çağlardan beri bir şifa kaynağı olarak biliniyor ve enfes tadıyla her lokmada adeta büyülüyor.
Ayvanın Kökeni ve Tarihsel Yolculuğu
Ayvanın anavatanı kuzeybatı İran, Kuzey Kafkasya, Hazar Denizi çevreleri ve Kuzey Anadolu olarak kabul ediliyor. Yabani türleri doğuda Türkistan'a, batıda ise Avrupa'nın güney bölgelerine ve Kuzey Afrika'ya kadar geniş bir coğrafyaya yayılıyor. Ayva kültürü, çok eski çağlardan beri biliniyor ve kültürü Anadolu'dan milattan önceki yıllarda Yunanistan ve Roma'ya geçmiş durumda.
Dünya Genelindeki Yayılımı
Milattan önce 650 yıllarında Yunanistan'da yetiştirildiği belirtilen ayva, sonradan orta ve Doğu Avrupa'ya yayılmış. Günümüzde Avustralya hariç diğer tüm ülkelerde yetiştirilse de, diğer meyvelere kıyasla daha az rağbet görmüş ve üretimi sınırlı kalmış bir meyve türü olarak öne çıkıyor.
Kış Aylarının Vazgeçilmez Şifa Kaynağı
Kış aylarında soğuk havalarla birlikte bağışıklık sistemimizi korumak için meyve ve sebzeden zengin beslenmek büyük önem taşıyor. Portakal ve mandalinanın yanı sıra ayva da, içerdiği vitamin ve mineraller sayesinde sofraların baş köşesinde yer almayı fazlasıyla hak ediyor.
Besin Değerleri ve İçeriği
Ayva, günlük alınması gereken C vitamininin yüzde 15'ini, tiaminin (B1 vitamini) yüzde 1.5'ini, B6 vitamininin yüzde 2'sini, bakırın yüzde 13'ünü, demirin yüzde 3.6'sını, potasyumun yüzde 4'ünü ve magnezyumun yüzde 2.6'sını karşılıyor. Kalorisi oldukça düşük olan ayvanın 100 gramında sadece 40 kalori bulunuyor.
Ayvanın Sayısız Sağlık Faydaları
Tokluk süresini uzatmaktan saçları güçlendirmeye, mide bağırsak hastalıklarından korumadan cildin genç kalmasına katkı sağlamasına kadar pek çok faydası bulunan ayva, Asya ve Akdeniz'in bazı bölgelerine özgü eski bir meyve olarak biliniyor.
Yapraklarının Önemi
İlginç bir şekilde, ayvanın yaprağı meyvenin kendisinden ve kabuğundan çok daha fazla fenolik bileşik içeriyor. Bu nedenle ayva meyvesi için geçerli olan sağlık etkileri, ayvanın yaprağı için de geçerli sayılıyor. Yaprakları kurutulup kış aylarında çay olarak da tüketilebiliyor.
"Ayvayı Yemek" Deyiminin Hikayesi
Gurbette çalışan bir ailenin evine hırsız girer. Aile evde olmadığı gibi, çalacak değerli bir eşya da bulunmaz. Hırsız buzdolabında ayva bulur ve yemeye başlar. İlk ayvayı yedikten sonra ikinci ayvayı yiyecekken polisler eve gelir ve hırsız suçüstü yakalanır.
Mahkemede hırsız, hakime sadece ayva yediğini, bu nedenle hırsızlık suçundan hüküm yememesi gerektiğini savunur. Hakim ise bu savunmaya karşılık, "Eğer evde yakalandığında ayvayı yememiş olsaydın, hırsızlığa teşebbüsten küçük bir ceza verecektim. Ancak sen evdeki ayvaları yediğin için sana hırsızlık suçundan ceza vereceğim" diyerek yüklü bir ceza verir. İşte "ayvayı yemek" deyimi, bu hikayeden yola çıkarak kötü bir şey yapan veya büyük hata işleyenler için kullanılan bir ifade haline gelmiştir.
Ayvanın Detaylı Sağlık Etkileri
Diyabet ve Zayıflama Üzerindeki Etkileri
Glisemik indeksi düşük olan ayva, kan şekerini hızlı yükseltmez. Bu özelliği sayesinde diyabet hastaları ve diyet yapanlar rahatlıkla tüketebilir. Lifli yapısı sayesinde öğünlerde tercih edildiğinde tokluk süresini uzatarak zayıflamaya yardımcı olur.
Bağışıklık Sistemi ve Saç Sağlığı
İçeriğindeki C vitamini ve fitokimyasallar bağışıklık sisteminin güçlenmesine katkıda bulunur. Demir, bakır ve çinko gibi mineraller içeriğiyle kan dolaşımını artırarak saç diplerine daha bol oksijen taşınmasını sağlar, bu da saçların güçlenmesine ve uzamasına yardımcı olur.
Cilt Sağlığı ve Kalp-Damar Sistemi
Yüksek oranda demir, bakır ve çinko mineralleri içeren ayva, kırmızı kan hücrelerinin üretimini artırarak dokulara daha çok oksijen gitmesini sağlar. Bu sayede daha sağlıklı ve genç bir cilde kavuşmaya yardımcı olur. Potasyum içeriğiyle kan basıncını düşürmede etkili olan ayva, pektin içeriği sayesinde kolesterolü düşürmeye de katkı sağlar.
Sindirim Sistemi Üzerindeki Olumlu Etkileri
Haşlanarak tüketildiğinde gaz problemlerini gideren ve sindirime yardımcı olan ayva, içerdiği liflerle bağırsak hastalıklarına karşı koruyucu etki gösterir. Sindirim sistemi kanalında olumlu etkileri ile inflamatuar bağırsak hastalıklarına yakalanma riskini de azaltır.
Ev Yapımı Ayva Reçeli Tarifi
Malzemeler
- 5 adet ayva
- 4 su bardağı toz şeker
- 4 su bardağı su
- Limon suyu
- İsteğe göre 4 adet karanfil
Yapılışı
- Ayvaları güzelce yıkayın, soyun ve dilimleyin.
- Çıkarılan çekirdekleri atmayın, ayrı bir kaseye alın.
- Dilimlenmiş ayvaları bir kabın içine alarak üzerine şeker ekleyin ve 2 saat bekletin.
- Tencereye ayvaları atıp suyu dökün, orta ateşte kaynatmaya başlayın.
- Ayvanın çekirdeklerini de tencereye ekleyin.
- 1-2 saat kaynattıktan sonra koyu reçel kıvamına geldiğinde ocağın altını kapatın.
Binlerce yıldır şifa deposu olarak kullanılan ayva, hem lezzeti hem de sağlığa olan sayısız katkısıyla kış aylarının vazgeçilmez bir parçası olmaya devam ediyor. Sofralarınızda bu kadim meyveye yer vererek hem damak zevkinize hem de sağlığınıza değer katabilirsiniz.
