Üniversiteden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Can, gıda okuryazarlığının günümüz toplumlarında sağlıklı ve güvenli beslenmenin temel şartı haline geldiğini vurguladı. Bireylerin gıdayla ilgili kararlarını çoğu zaman yeterli bilgiye dayandırmadan verdiğine dikkat çekti.
Beslenme Alışkanlıklarını Şekillendiren Faktörler
Can, "Beslenme alışkanlıklarımız yalnızca kişisel tercihlerle değil, ekonomik koşullar, kültürel yapı, pazarlama stratejileri ve bilgi kirliliğiyle şekilleniyor." ifadesini kullanarak konunun çok boyutlu olduğunu belirtti. Gıda okuryazarlığının yetersiz olduğu bu ortamda, tüketicilerin ne yediğini bilmeden seçim yaptığı uyarısında bulundu.
Gıda Okuryazarlığı Nedir?
Bu tablo karşısında gıda okuryazarlığının temel bir yaşam becerisi haline geldiğini vurgulayan Can, "Gıda okuryazarlığı, bireyin gıda ile ilgili bilinçli, güvenli ve sürdürülebilir tercihler yapabilmesini sağlayan temel bir beceri olarak öne çıkıyor." açıklamasını yaptı.
Gıda okuryazarlığının yalnızca beslenme bilgisiyle sınırlı olmadığının altını çizen Can, şu değerlendirmeyi yaptı:
- Gıdanın üretiminden tüketimine kadar geçen süreci anlayabilme
- Gıda etiketlerini doğru yorumlayabilme
- Besin değerlerini değerlendirebilme
- Gıda güvenliği ilkelerini günlük yaşamına uygulayabilme
Eleştirel Düşünme ve Bilgi Sorgulama
Bu becerinin eleştirel düşünmeyle doğrudan ilişkili olduğunu aktaran Can, "Bu kavram aynı zamanda bilgi sorgulama ve sorumluluk bilinciyle hareket edebilme yetisini de kapsar." ifadesini kullandı.
Gıda Etiketlerinin Önemi
Gıda etiketlerinin tüketiciyle üretici arasındaki en önemli bilgi köprüsü olduğunu belirten Can, şu uyarılarda bulundu:
- İçindekiler listesi, besin değerleri tablosu, alerjen uyarıları temel bileşenlerdir
- Son tüketim tarihi ve saklama koşulları hayati önem taşır
- Çoğu tüketici yalnızca ambalajın ön yüzündeki pazarlama ifadelerine odaklanıyor
Can, "Doğal, katkısız, fit ya da light gibi ifadeler her zaman ürünün besinsel açıdan üstün olduğu anlamına gelmez." diyerek tüketicileri uyardı. Gıda okuryazarı bireylerin bu tür ifadeleri sorguladığını ve kararlarını reklama değil, içeriğe dayandırdığını vurguladı.
Gıda Güvenliği Evde Başlıyor
Gıda güvenliğinin gıda okuryazarlığının en kritik boyutlarından biri olduğunu belirten Can, gıda kaynaklı hastalıkların büyük bölümünün ev içi yanlış uygulamalardan kaynaklandığını kaydetti.
Yanlış saklama koşulları, yetersiz pişirme, çapraz bulaşma ve hijyen eksikliğinin ciddi sağlık risklerine yol açabileceği uyarısında bulunan Can, basit görünen bilgilerin halk sağlığı açısından büyük önem taşıdığını vurguladı.
Evde Gıda Güvenliği İçin Temel Kurallar
- Çiğ ve pişmiş gıdaların ayrı tutulması
- Buzdolabı sıcaklığının doğru ayarlanması
- Gıdaların uygun şekilde çözündürülmesi
- Artan yemeklerin güvenli sürede tüketilmesi
Dijital Çağda Bilgi Kirliliği
Dijital çağda bilgiye erişimin kolaylaştığını ancak doğru bilgiye ulaşmanın zorlaştığını belirten Can, özellikle sosyal medyada yayılan bilimsel dayanağı olmayan beslenme önerilerine karşı uyardı.
"Belirli gıdaların 'zararlı' ya da 'mucizevi' olarak etiketlenmesi, dengesiz ve sağlıksız beslenme alışkanlıklarını teşvik ediyor." diyen Can, hiçbir gıdanın tek başına tüm hastalıkların nedeni ya da çözümü olmadığını ifade etti.
Toplumsal Bir Mesele Olarak Gıda Okuryazarlığı
Gıda okuryazarlığının yalnızca bireysel sağlıkla sınırlı olmadığını vurgulayan Can, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Gıda okuryazarlığının yaygınlaştırılması eğitim, kamu politikaları ve disiplinler arası işbirlikleriyle mümkündür. Ne yediğini bilen, neden yediğini anlayan ve bilgiyi sorgulayabilen bireyler daha sağlıklı ve daha sürdürülebilir bir toplumun temelini oluşturur."
Uzman Can'ın açıklamaları, modern toplumlarda gıda okuryazarlığının sadece bir beslenme meselesi değil, aynı zamanda bir halk sağlığı ve toplumsal gelişim konusu olduğunu ortaya koyuyor. Bireylerin bilinçli gıda tercihleri yapabilmesi için gıda okuryazarlığının temel bir beceri olarak kabul edilmesi ve toplum genelinde yaygınlaştırılması gerektiği vurgulanıyor.
