Son dönemlerde giderek yaygınlaşan glütensiz beslenme modası, birçok kişi tarafından daha sağlıklı bir yaşam tarzı olarak benimseniyor. Ancak beslenme uzmanları, bu trendin bilinçsizce uygulanmasının ciddi sağlık riskleri doğurabileceğine dikkat çekiyor. Tıbbi bir zorunluluk olmadan glüteni hayatından çıkaran bireyler, farkında olmadan önemli vitamin ve mineral eksiklikleri yaşayabiliyor.
Glüten Nedir ve Hangi Gıdalarda Bulunur?
Glüten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda doğal olarak bulunan bir protein grubudur. Diyetisyen Yüksel Esra Yetim, glütenin hamura elastikiyet kazandırdığını ve ekmeğin kabarmasını sağladığını belirtiyor. Buğday unu, bulgur, irmik, makarna, ekmek, kek ve bisküvi gibi temel gıdaların yanı sıra bazı soslar, işlenmiş et ürünleri ve hazır gıdalarda da "gizli glüten" bulunabileceğini ifade ediyor.
Kimler Glütensiz Beslenmelidir?
Glütensiz beslenmenin kesin olarak çölyak hastaları için zorunlu olduğunu vurgulayan Diyetisyen Yetim, buğday alerjisi olan bireyler ve tıbbi değerlendirme sonrası tanı konmuş non-çölyak glüten hassasiyeti bulunan kişilerin de bu diyetten fayda görebileceğini söylüyor. Ancak bu kararın mutlaka hekim ve diyetisyen değerlendirmesiyle verilmesi gerektiğinin altını çiziyor.
Glütensiz Beslenmenin Sakıncaları Nelerdir?
Tıbbi gereklilik olmadan glütensiz beslenmenin çeşitli riskleri bulunuyor. Diyetisyen Yetim, glütenli tam tahılların posa, demir, folat, B1, B2 ve B3 vitaminleri açısından önemli kaynaklar olduğunu belirterek, gereksiz glütensiz beslenmenin bu besin öğelerinin yetersiz alımına yol açabileceğini ifade ediyor. Ayrıca birçok glütensiz ürünün lif açısından fakir ve rafine karbonhidrat içeriği yüksek olabileceğine dikkat çekiyor.
Glütensiz Ürünler Daha Sağlıklı Mıdır?
Toplumda yaygın bir yanılgı olarak glütensiz ürünlerin otomatik olarak sağlıklı olduğu düşünülüyor. Oysa Diyetisyen Yetim, glütensiz etiketinin bir ürünün sağlıklı olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Bazı glütensiz ürünlerin daha fazla şeker, yağ veya katkı maddesi içerebileceğini belirterek, sağlıklı beslenmenin ölçütünün glüten içerip içermemesi değil, besinin işlenmişlik düzeyi ve besin değeri olduğunu söylüyor.
Glütensiz Beslenme Kilo Verdirmeye Yardımcı Mı?
Glütensiz beslenmenin kilo verdirici özel bir etkisi bulunmuyor. Diyetisyen Yetim, kilo kaybının toplam enerji alımının azalmasıyla ilişkili olduğunu açıklıyor. Glütensiz beslenmeye geçen bazı bireylerin paketli ve yüksek kalorili ürünleri azalttığı için kilo verebileceğini, ancak bu durumun glütensizliğe değil, genel beslenme değişikliğine bağlı olduğunu ifade ediyor.
Çocuklarda Glütensiz Beslenme Nasıl Olmalı?
Çocuklarda glütensiz beslenmenin yalnızca tıbbi tanı varsa gerekli olduğunu belirten Diyetisyen Yetim, gereksiz glütensiz diyetlerin büyüme ve gelişme döneminde olan çocuklarda enerji, posa ve mikrobesin yetersizliklerine yol açabileceğini söylüyor. Bu nedenle çocuklarda mutlaka hekim tanısı ve diyetisyen planlaması olması gerektiğini vurguluyor.
Uzun Süreli Glütensiz Beslenmenin Riskleri
Uzun süre gereksiz glütensiz beslenmenin besin eksikliklerine yol açma riski bulunuyor. Diyetisyen Yetim, uzun vadede posa yetersizliği, kabızlık, B grubu vitamin eksiklikleri ve demir ile çinko gibi minerallerin yetersiz alımının görülebileceğini belirtiyor. Bu riskin plansız ve tek yönlü glütensiz beslenmelerde daha belirgin olduğunu ifade ediyor.
Glütensiz Beslenmeye Başlamadan Önce Yapılması Gerekenler
Glütensiz beslenmeye başlamadan önce bazı testlerin yapılması gerekiyor, çünkü glüten diyetten çıkarıldıktan sonra test sonuçları yanıltıcı olabiliyor. Diyetisyen Yetim, genellikle çölyak için kan testleri, gerekirse endoskopi ve biyopsi, alerji şüphesinde ise alerji testleri yapıldığını belirterek, tüm sonuçların hekim tarafından değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor.
Sonuç olarak, glütensiz beslenme modasının bilinçsizce takip edilmesi yerine, tıbbi gereklilik durumunda ve uzman kontrolünde uygulanması büyük önem taşıyor. Sağlıklı bireyler için glütenin tek başına zararlı olduğuna dair bilimsel bir kanıt bulunmuyor, aksine tam tahıllardan gelen glütenli besinler önemli besin öğeleri sağlıyor.
