Türk Uyku Tıbbı Derneği Başkanı Prof. Dr. Zeynep Zeren Uçar, son dönemde özellikle gençler arasında yaygınlaşan uyku düzensizliği sorununa ilişkin önemli açıklamalarda bulundu. Uçar, düzensiz yaşam tarzının uyku saatlerini bozduğunu ve sabah güneşinin bu sorunu yaşayanlar için "tek başına ilaç" niteliğinde olduğunu vurguladı.
Sosyal Jetlag: Gizli Tehlike
Prof. Dr. Uçar, gençlerin karşı karşıya olduğu temel sorunu "sosyal jetlag" olarak tanımlıyor. Bu kavram, sosyal yaşam ile biyolojik saat arasında oluşan uyumsuzluk anlamına geliyor. Gençlerin geç saatlerde yatıp günün önemli bir bölümünü uykuda geçirdiğini belirten Uçar, 16-22 yaş arasındaki gençlerin %30 ila %40'ında bu durumun görüldüğünü ifade etti.
"Geç kalktıkları için gündüzleri normal hayatlarını sürdüremiyorlar. Okul ve iş hayatları sekteye uğruyor. Gece geç yattıklarından vücutları ve beyinleri yeterince dinlenemiyor. Bu, bizim için gizli bir tehlike oluşturuyor" diyen Uçar, sorunun ergenlik döneminden genç yetişkinliğe kadar uzandığını kaydetti.
Kısır Döngü ve Tedavi Yöntemleri
Uyku saatlerindeki bozulma, kişiyi bir kısır döngüye sokuyor. Uyuyamayan gençler, daha fazla mavi ışığa (telefon, tablet, televizyon) maruz kalıyor ve bu da uykuyu daha da kaçırıyor. Melatonin hormonunun salgılanma saatlerinde faz kayması meydana geliyor.
Prof. Dr. Uçar, sosyal jetlagın tedavi edilebilir bir durum olduğunun altını çizdi. Tedavinin 4-6 haftadan 6 aya kadar sürebileceğini belirterek şu önerilerde bulundu:
- En geç saat 23.00'te uyumak ve sabah 07.30-08.00 arasında kalkmak.
- Yatakta uyuyamayınca kalkıp 15 dakika kitap okumak veya müzik dinlemek gibi rahatlatıcı bir aktivite yapmak.
- Saat 21.00'den sonra televizyon, telefon gibi mavi ışık kaynaklarından uzak durmak.
- Evdeki ışıkları mümkün olduğunca gün ışığına çevirmek ve ışık düzeyini azaltmak.
Sabah Güneşinin Mucizevi Etkisi
Prof. Dr. Zeynep Zeren Uçar'ın en çok üzerinde durduğu nokta ise sabah güneşinin önemi. "Sabah güneşi uyku sorunu yaşayan gençler için çok önemli. Güneş, tek başına ilaç" diyen Uçar, şu bilgiyi paylaştı:
"Sabah saat 11.00'e kadar yarım saat bile güneş görmek, akşam 21.00'den sonra vücuttaki melatonin hormonunun daha rahat salgılanmasını sağlıyor. Sabah güneşi olmayınca melatonin salgısı daha geç saatlere kayıyor ve bu da tüm uyku düzenini olumsuz etkiliyor."
Bu nedenle, uyku sorunu çekenlerin gündüzleri dışarıda vakit geçirmesi büyük önem taşıyor.
Bir Hastanın Deneyimi: "Hayatım Yoktu"
Sosyal jetlag yaşayan ve tedavi için hastaneye başvuran 20 yaşındaki Batuhan Bulut, yaşadığı sıkıntıları anlattı. Bir trafik kazası sonrası hayatının değiştiğini ve uyuyamaz hale geldiğini söyleyen Bulut, "Sabah 6'da yatıyorum, saat 16.00'da kalkıyorum. Düzenim yok, hayatım yok. Gündüz vakti uyumuş oluyorum. En çok arkadaşlarımla vakit geçirmeyi özledim" ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Uçar ve ekibi, Batuhan gibi birçok gence uyku eğitimi ve düzenleme programları ile yardımcı olmaya çalışıyor. Uyku saatlerinin düzenlenmesi ve sabah güneşinden faydalanmanın, bu modern çağ sorununa karşı en doğal ve etkili çözümler olduğu vurgulanıyor.
