Nobel Kimya Ödülü sahibi Prof. Morten Meldal, kanser tedavisinde yan etkileri ortadan kaldıracak yeni bir yöntem üzerinde çalıştıklarını belirtti. Meldal, "Hayalimiz, kanserin diğer hastalıklar gibi, tercihen mevcut kanser tedavisinde görülen yan etkileri olmayan bir ilaçla tedavi edilmesidir" dedi.
Klik kimyasının temelini attı
Danimarkalı bilim insanı Meldal, moleküllerin birbirine hızlı ve verimli bir şekilde kenetlenmesini sağlayan "klik kimyası"nın temelini atan ve bu reaksiyonların canlı hücreler içinde doğal süreçleri bozmadan gerçekleşmesine imkan tanıyan "biyoortogonal kimya" alanındaki buluşlarıyla 2022'de Nobel Kimya Ödülü'ne layık görüldü.
Meldal, Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) bir dizi etkinliğe katılmak üzere geldiği Türkiye'de, klik kimyasının kanser ve Alzheimer tedavisindeki potansiyeli, ilaç üretimindeki zehirli atık oluşumunu engelleyen su bazlı sentezleme yöntemleri, yapay zekanın bilimsel keşif süreçlerindeki geleceği ve Nobel sonrası değişen özel yaşantısını anlattı.
ODTÜ'de genç yeteneklerle buluştu
Türkiye'de üniversite öğrencileriyle bir araya gelen Meldal, ODTÜ'deki genç yeteneklerle tanışmaktan mutluluk duyduğunu ifade ederek, "ODTÜ'nün sahip olduğu yüksek kaliteli eğitimin sürdürülmesi çok önemli. Öğrencilerin soruları mükemmeldi, onlar da kıvılcımı arıyor" dedi.
Bilimdeki başarısızlıkların önemine değinen Meldal, "Çözümüm, ilerideki hedef molekülden ziyade eldeki molekülle ve anla ilgilenmektir. Süreçle ilgilenirsiniz, son adıma giden yolda küçük başarılar yaratırsınız" şeklinde konuştu.
Klik kimyası cırtcırta benziyor
Klik kimyasını basit bir benzetmeyle açıklayan Meldal, "Legoya da benzetebilirsiniz ama bence cırtcırta daha çok benziyor. Cırtcırt birbirine uyan iki bileşenden oluşur, çevredeki diğer malzemelere yapışmaz ama birbirlerine yapıştırıldığında tutar" ifadelerini kullandı.
Bu yöntemle, adeta küçük moleküler robotlar gibi birkaç farklı işlevi yerine getirebilen moleküller oluşturabildiklerini belirten Meldal, "Çok daha doğru, hızlı ve sürecin tamamı suda gerçekleştiği için daha çevreci" dedi.
Nobel ödülü hayatını değiştirdi
Nobel ödülünün hayatını bir gecede değiştirdiğini söyleyen Meldal, "72 yaşındayım ve hala çok aktif bir şekilde araştırma yapıyorum. Bu, Nobel ödülü sayesinde mümkün oldu" dedi. Çalışmasının Nobel kazanacağını tahmin etmediğini belirten Meldal, "Niyetim anı yaşamak. Gelecekteki uygulamalara pek kafa yormuyorum" şeklinde konuştu.
Kanser tedavisinde yeni umut
Mevcut araştırmaları hakkında bilgi veren Meldal, "Kanser hücrelerini öldüren ilacı, çok seçici şekilde kanser hücrelerine ulaştırmanın yeni bir yolunu bulduğumuzu düşünüyoruz. Hayalim, yan etkileri olmayan bir kanser ilacı" ifadelerini kullandı.
Alzheimer üzerine de çalıştıklarını belirten Meldal, "Beyindeki plaklardan kurtulmaya çalışıyoruz. Kan-beyin bariyerini geçip hücrelere ulaşmasını sağlamaya çalışıyoruz" dedi.
Yapay zeka araştırmaları hızlandıracak
Yapay zekanın araştırmaları hızlandıracağını ancak bilinç oluşturulması gerektiğini söyleyen Meldal, "İnternette eğitilen yapay zeka modelleri gitgide daha halüsinatif hale geliyor" uyarısında bulundu.
Genç bilim insanlarına tavsiyelerde bulunan Meldal, "Merak duygunuz başrol oyuncunuz olsun. Araştırma yapıyorsanız, Nobel ödülü için değil, yeni keşifler yapmaya ilgi duyduğunuz için olmalı" dedi.
