Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, yeni anayasanın yürürlüğe girmesi dolayısıyla yayımladığı halka hitabında, vatandaşları “gerçekten tarihi bir olay” olarak nitelendirdiği yeni anayasanın yürürlüğe girmesi nedeniyle tebrik etti.
Yeni Anayasa Yeni Bir Dönemin Başlangıcı
Yeni anayasanın ülke için yeni bir dönemin başlangıcını simgelediğini vurgulayan Tokayev, “Bugün, bağımsız Kazakistan tarihinin yeni bir dönemi başlıyor. Ülkemiz, istikrarlı kalkınma, siyasi ve ekonomik reformlar ile kapsamlı modernleşme yolunda yeni bir aşamaya geçiyor.” ifadelerini kullandı. Tokayev, “Bugün, siyasi sistemimizin köklü şekilde yeniden yapılandırılmasını, devletin ve sivil toplumun temel kurumlarının dönüşümünü simgeliyor.” diye konuştu.
Referandumda Tarihi Destek
15 Mart’ta düzenlenen referandumda Kazakistan halkının ülkenin gelecek onlarca yılını şekillendirecek tarihi bir tercih yaptığını söyleyen Tokayev, “Bu tarihi karar, milyonlarca vatandaşımızın gerçek vatanseverliğinin ve yüksek vatandaşlık bilincinin parlak bir örneği olarak ülkemizin tarihine sonsuza dek geçecektir.” dedi. Referandumda oy kullanan seçmenlerin yüzde 87,15’i yeni anayasa taslağına destek verdi.
Hedef: Adil Kazakistan
Tokayev, halkın iradesiyle kabul edilen yeni anayasanın oluşturduğu hukuki temele dayanarak belirlenen hedeflere ulaşacaklarına inandığını ifade ederek, “Hukuk ve Düzen”, “Çalışkanlık ve İlerleme”, “Temizlik ve Doğa Sevgisi” değerlerini toplumda kalıcı hale getireceklerini dile getirdi. Ulusal birlik içinde hareket ederek tüm vatandaşlara eşit fırsatlar sunan “Adil Kazakistan”ı inşa edeceklerinin altını çizen Tokayev, ülkenin refahına yönelik hedeflerin başarıyla hayata geçirileceğine olan inancını ifade etti.
Yeni Anayasanın Temel Değişiklikleri
Kazakistan’da tek meclisli parlamento sistemine geçişi öngören anayasal reform kapsamında mevcut anayasanın büyük bölümünü kapsayan değişiklikler nedeniyle tamamen yeni bir anayasa hazırlandı ve taslak 15 Mart’ta referanduma sunuldu. 11 bölüm ve 96 maddeden oluşan yeni anayasanın ön sözünde, Kazakistan’ın binlerce yıllık Büyük Bozkır tarihinin mirasçısı olduğu vurgulanırken, devletin laik ve üniter yapısı ile ülkenin sınırları ve toprak bütünlüğünün dokunulmazlığı güvence altına alındı.
Anayasaya göre halkı temsil etme yetkisi cumhurbaşkanı ile tek meclisli parlamento olan Kurultaya verilirken, iktidarın zorla ele geçirilmesi yasaklandı. Yeni düzenlemeyle uluslararası anlaşmaların iç hukuk üzerindeki üstünlüğü kaldırıldı. Anayasaya aykırı olduğu tespit edilen uluslararası anlaşmalar onaylanmayacak, yürürlüğe girecek anlaşmalar ise iç hukukla uyumlu olmak zorunda olacak.
Siyasi Partiler ve Vatandaşlık Düzenlemeleri
Siyasi partiler ve sendikaların yabancı devletler, şirketler veya yabancı ortaklı kuruluşlar tarafından finanse edilmesi yasaklanırken, kar amacı gütmeyen kuruluşlara yabancı kaynaklardan sağlanan mali desteklerin şeffaf şekilde beyan edilmesi zorunlu hale getirildi. Toprak, su, yer altı kaynakları ve diğer doğal kaynakların mülkiyetinin halka ait olduğu vurgulanırken, bu kaynakların devlet tarafından halk adına yönetilmeye devam edileceği belirtildi.
Kazakça devlet dili olarak korunurken, Rusça resmi işlemlerde Kazakça ile birlikte kullanılmayı sürdürecek. Yeni anayasa çifte ve çoklu vatandaşlığı tamamen yasaklarken, yalnızca kadın ile erkek arasında özgür iradeye ve eşit haklara dayalı evliliklerin tanınacağını hükme bağladı.
Cumhurbaşkanlığı ve Parlamento Sistemi
Cumhurbaşkanlığı için mevcut yedi yıllık tek dönem kuralı korunurken, adayların doğuştan Kazakistan vatandaşı olması ve en az beş yıl devlet hizmeti veya seçilmiş görev deneyimine sahip bulunması şartı getirildi. Cumhurbaşkanının atama yetkileri de genişletildi. Anayasa uyarınca iki meclisli parlamento sistemi kaldırılarak yerine 145 sandalyeli tek meclisli Kurultay kuruldu. Kurultay üyeleri, 5 yıllık süre için nispi temsil sistemiyle seçilecek.
