Sapanca'nın Etnobotanik Mirası Gün Yüzüne Çıkarıldı
Sakarya Üniversitesi (SAÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Botanik Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Sağıroğlu ve lisans öğrencisi Neşe Başar tarafından yürütülen TÜBİTAK destekli proje, Sapanca Gölü çevresindeki etnobotanik zenginliği ortaya koydu. Proje kapsamında, bölgede yaşayan 55 yaş üstü 52 kişiyle yapılan görüşmeler ve 17 arazi çalışması sonucunda, 48 familyaya ait 112 bitkinin geleneksel kullanımı kayıt altına alındı.
Geleneksel Bilgi Kayıt Altına Alınıyor
Neşe Başar, Sapanca Gölü çevresindeki 11 farklı bölgede gerçekleştirdiği saha çalışmalarında, yöre halkının bitkileri nasıl kullandığını detaylı bir şekilde belgeledi. Bitkilerin morfolojik özelliklerine göre sınıflandırıldığı çalışmada, Peter Hadland Davis'in "Flora of Turkey and the East Aegean Islands" eserinden yararlanıldı. Başar, bu çalışmanın amacının, yöredeki etnobotanik kültürünü belgelemek ve geleneksel bilgi birikimini gelecek nesillere aktarmak olduğunu vurguladı.
Bitkilerin Kullanım Amaçları Belirlendi
Kayıt altına alınan 112 bitkinin kullanım amaçları şu şekilde sıralandı:
- 48 bitki tıbbi amaçlı kullanılıyor.
- 49 bitki hem tıbbi hem de gıda amaçlı değerlendiriliyor.
- 15 bitki ise diğer çeşitli amaçlarla kullanılıyor.
Doç. Dr. Mehmet Sağıroğlu, tilkikuyruğu, sirken, çakır dikeni, şeytanarabası, şerbetçiotu, aslankuyruğu, ebegümeci, sivri salep, şekerciboyası, burunca, yün otu ve asma gibi bitkilerin halk tarafından doğal yollarla farklı amaçlarla kullanıldığını tespit ettiklerini ifade etti.
Kültürel Mirasın Korunması Hedefleniyor
Sağıroğlu, Anadolu'nun medeniyetler beşiği olduğunu ve birçok kültürü bünyesinde barındırdığını belirterek, Sapanca'nın da bu açıdan önemli bir bölge olduğunu söyledi. "Buradaki halkın bildiği yöntemlerin yok olmadan tespit edilip ortaya çıkarılması gerekiyor. Aksi takdirde o kültür yavaş yavaş yok olup gidecek" diyen Sağıroğlu, mevcut bilgiyi kayıt altına almak amacıyla bu çalışmayı gerçekleştirdiklerini dile getirdi.
Geleceğe Önemli Katkılar Bekleniyor
Neşe Başar, etnobotaniğin halkın bitkilerle ilişkisini inceleyen bir bilim dalı olduğunu ve Sapanca'nın bitki çeşitliliği açısından zengin olması nedeniyle bu bölgeyi seçtiklerini açıkladı. Bitkilerin hangi hastalıklarda, nasıl kullanıldığını ve yöresel adlarını kaydettiklerini belirten Başar, "Kayıt altına almamızdaki amaç gelecek kuşaklara aktarmak, insanlığa fayda sağlamak. Özellikle endemik türlere çok fayda sağlayacağını ve ortaya çıkabileceğini düşünüyorum" dedi.
Başar, zakkum bitkisinin zehirli olmasına rağmen egzama tedavisinde faydalı olduğunun gözlemlendiğini, soğan bitkisinin ise uçuk yaralarında etkili olduğunu örnek verdi. "Türkiye bitki yönünden çok zengin bir bölge, ekstra zenginleşeceğini düşünüyorum. İlaç firmaları ve sağlık alanında çok büyük faydalar sağlayacağını düşünüyorum" ifadelerini kullandı.
