Kadınlar İş Hayatında Cam Tavan Engeliyle Mücadele Ediyor
Günümüzde kadınların iş gücüne katılım oranları artmasına rağmen, üst düzey yönetim ve karar alma mekanizmalarındaki temsilleri hala sınırlı seviyelerde seyrediyor. Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Ülfet Uzunkoca, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü dolayısıyla yaptığı değerlendirmede, bu durumun bireysel yetersizliklerden değil, yapısal faktörlerden kaynaklandığını vurguladı.
Yapısal Faktörler ve Toplumsal Engeller
Dr. Uzunkoca, "Kadınların iş hayatında karşılaştığı cam tavan, toplumsal cinsiyet rolleri, bakım sorumluluklarının ağırlıklı olarak kadınlara yüklenmesi, liderliğin erkeklikle ilişkilendirilmesi ve kurum kültürlerindeki stereotipler gibi çok katmanlı yapısal faktörlerden kaynaklanıyor" dedi. Bu nedenle sorunun bireysel kapasite değil, kariyer yolu, destek mekanizmaları ve kurumsal pratikler içinde yeniden üretilen engeller olduğunu belirtti.
Esneklik Damgalaması: Uzaktan Çalışmanın Yeni Riskleri
Son yıllarda yaygınlaşan uzaktan ve hibrit çalışma modellerinin kadınlar açısından yeni bir risk alanı oluşturabildiğine dikkat çeken Uzunkoca, bu durumun "esneklik damgalaması" olarak adlandırıldığını ifade etti. McKinsey & Company'nin 2025 verilerine göre, uzaktan çalışan kadınların ofiste çalışan kadınlara kıyasla:
- Kıdemli yöneticilerle daha az temas kurduğu,
- Terfi edilme olasılıklarının daha düşük olduğu,
- Erkek çalışanlarda ise benzer bir farkın gözlenmediği tespit edildi.
Özellikle kariyerin erken dönemlerinde uzaktan çalışan kadınların terfi olasılığı, ofisten çalışanlara göre yaklaşık 1.5 kat daha düşük seviyelerde bulunuyor.
Yönetim Kurullarında Kadın Temsili ve Politikalar
Kadınların yönetim kurullarındaki temsiline ilişkin uygulamaların ülkeler arasında farklılaştığını belirten Uzunkoca, Avrupa Birliği'nin borsaya kote şirketlerde 2026 yılına kadar bağlayıcı hedefler belirlediğini, ancak Türkiye'de zorunlu bir kota bulunmadığını açıkladı. Sermaye Piyasası Kurulu'nun önerdiği gönüllü yüzde 25 hedefine rağmen, BIST şirketlerinde kadınların yönetim kurulu temsili yaklaşık yüzde 19,4 seviyesinde kalıyor.
Cam Tavanın Aşılması İçin Kurumsal Dönüşüm Şart
Cam tavanın yalnızca bireysel bir kariyer sorunu olmadığını, kurumsal düzeyde çözüm gerektirdiğini vurgulayan Dr. Uzunkoca, alınması gereken tedbirleri şöyle sıraladı:
- Yönetim kurulu ve üst yönetim için belirlenen temsil hedeflerinin şeffaf biçimde izlenmesi,
- Atama ve terfi süreçlerinde açık ve ölçülebilir kriterlerin tanımlanması,
- Karar vericilerin hesap verebilir kılınması,
- Kurum içinde sistematik mentorluk ve sponsorluk mekanizmalarının kurulması.
Psikolojik Etkiler ve Korunma Stratejileri
Cam tavanın kadınların motivasyonunu, öz yeterlilik algısını ve kurumlara bağlılığını da etkileyebildiğini belirten Uzunkoca, psikolojik olarak korunmak için önemli stratejiler sundu:
- Görünürlük: Katkıların somut sonuçlar üzerinden ifade edilmesi, "Tiara Sendromu"ndan kaçınmak için kritik öneme sahip.
- Sosyal sermaye ve ilişki ağları: Üst yönetim kademelerine çıkışın çoğu zaman informel ağlar ve ortak projeler üzerinden gerçekleştiği unutulmamalı.
- Cam uçurum: Yüksek riskli dönemlerde sunulan liderlik fırsatlarının, gerekli kaynak ve yetkiler sağlanıp sağlanmadığı dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekiyor.
Dr. Uzunkoca, tüm bireysel stratejilere rağmen kurum kültürünün belirleyici rol oynadığını belirterek, "Cam tavanı aşmak yalnızca yukarı doğru ilerlemekle ilgili değildir; aynı zamanda sosyal ve psikolojik kaynakları doğru yönetmek ve kariyer yolunu bilinçli biçimde şekillendirmekle ilgilidir" diyerek sözlerini tamamladı.
